Ondernemerschap & Onderwijs

deze rubriek wordt verzorgd door Hans A.C. Kliphuis

 

Op weg naar een ondernemende samenleving

Nederland wil zich in de toekomst opwerpen als het beste land van Europa met meer zicht op economische groei. Vanuit de Politiek is het doel onze samenleving te transformeren naar een `ondernemende samenleving’. Een samenleving waarin de zelfredzaamheid van de burger en `vechten voor je kansen’ hoog in het vaandel staat. Een streven waarin, volgens de lijsttrekker van de VVD Mark Rutte en haar secondant Rita Verdonk, voor het onderwijs een grote rol is weggelegd. In hun visie moet het onderwijs meer ruimte bieden voor ondernemerschap. Een belangrijk knelpunt in de Nederlandse samenleving is juist `een gebrek aan ondernemerschap’ of `ondernemende houding’. Het aanjagen van meer economische groei, waarin innovatie en ondernemerschap de grootste tekortkomingen zijn. De huidige tijdsgeest vraagt echter om mensen met een ondernemende en flexibele instelling, mede omdat een baan voor het leven niet meer gegarandeerd is. Het onderwijs moet daarom meer in de keuken van ondernemend Nederland kijken en de blik naar buiten richten. Kortom, het stimuleren van een ondernemende mentaliteit, een aanvullend marktgericht vakkenpakket en een naadloze aansluiting tussen wat de arbeidsmarkt c.q. de maatschappij vraagt en wat het onderwijs biedt. Meer risico’s aangaan en minder risicomijdend gedrag. Gezien de recente mediacampagne van de Belastingdienst, waarin een strenge docent de hoofdrol speelt, wordt de `ondernemende geest in Nederland eerder afgestraft dan gestimuleerd. Ondernemende burgers, studenten en leerlingen worden eerder bang gemaakt om te ondernemen dan dat er door het Kabinet een voorwaardenscheppend beleid wordt gerealiseerd om de BV Nederland door te laten groeien naar een ondernemende samenleving. Een samenleving die echt de intentie heeft uit te groeien tot het beste land van Europa. Meer ondernemerschap in Nederland

In de visie van het Nederlands Instituut voor Marketing (NIMA) vraagt onze samenleving vandaag de dag om mensen met ondernemende en marktgerichte instelling. Dit streven past helemaal in de beleidsplannen van het Kabinetsbeleid, waarin gestreefd wordt naar meer banen, oplossen bedrijfsopvolging, terugdringing jeugdwerkloosheid en het stimuleren van innovatieve ontwikkelingen in het MKB. De ministeries van Economische Zaken en Onderwijs zijn de laatste jaren druk bezig in het onderwijs het belang van ondernemerschap en de behoefte aan jonge mensen met meer ondernemend gedrag te stimuleren. Een thema waar in Nederland een grote behoefte aan is. Qua ondernemerschap bungelt Nederland in Europa onder aan de lijst. Van de 11% studenten in het onderwijs die overwegen de stap naar ondernemerschap te zetten, zet 1% daadwerkelijk de stap. Het in 2004 verschenen rapport `Vitalisering van de kenniseconomie’ van het Innovatieplatform schetst een somber beeld van het benutten van de in de beroepsbevolking aanwezige mogelijkheden. Voorbeelden zijn de relatief lage investeringen in onderwijs en onderzoek. Nederland telt naar schatting 1,5 miljoen mensen die over onvoldoende basisvaardigheden beschikken om volwaardig te kunnen functioneren in onze samenleving. Hoge uitvalpercentages in het beroepsonderwijs (15% ten opzichte van 9% in Zweden). Ook het percentage studenten dat overweegt een eigen onderneming te starten is zeer laag (31% ten opzichte van de 70% in de VS). Het percentage mensen dat ongemotiveerd naar het werk gaat en niet zoekt naar nieuwe kansen is ook hoog (circa 75%). Het lage percentage MKB-ondernemingen die zich met innovatie bezighoudt zet ook geen zoden aan de dijk (circa 35%). Uit het onlangs verschenen boek over `Strategische Innovatie’ van dr. Taco van Someren van www.Ynnovate.nl blijkt dat er zonder ondernemerschap of ondernemende houding van innovatie geen sprake is.

 

Rol onderwijs

In het bereiken van een vitalisering en dynamisering van de Nederlandse kenniseconomie is een aantal zaken zeer belangrijk. Het onderwijs is het aangewezen platform om ondernemerschap en marktgericht denken in de reguliere opleidingen een vaste plaats te geven. Dit transformatieproces is alleen te bereiken als er wordt overgegaan naar meer regionale Innovatie. Universiteiten, Hogescholen en het (beroeps)onderwijs kunnen als motor en kennisaanjagers dienen in economisch zwakke regio,s. Doel hierbij is om ondernemende projecten, zoals het Nikos-project van de Universiteit Twente, in de regio uit te zetten om meer entrepreneurs en entrepreneurs in de samenleving te genereren. Andere voorbeelden zijn bedrijfssimulaties, gastdocenten, mini-ondernemingen, schoolbedrijven en maatschappelijke stages. Nieuwe onderwijsconcepten zoals Natuurlijk Leren en Competentiegericht Leren spelen hierin een belangrijke rol. Een leven lang leren in een dynamische en ondernemende samenleving gaat uit van een brede behoefte aan kennis, vaardigheden, leren en onderwijs. Het onderwijs zal zich moeten veranderen van een politiek-ambtelijk naar een professionele cultuur. Een professionalisering van het onderwijspersoneel met enthousiaste, inspirerende en flexibele docenten is hierin een randvoorwaarde. Over de grenzen van hun eigen vakgebied heen durven kijken, meer veranderen en minder kiezen voor zekerheid. In de flexibilisering van de arbeidsmarkt speelt een versoepeling van het ontslagrecht en vermindering van de regelgeving een belangrijke rol. Belangrijk is onze denkhouding, waarbij `de ondernemende mens als factor in het economisch proces' weer risico’s aangaat en `groot’ durft te denken.

De ondernemende werknemer

Deze ontwikkelingen gaat elke ondernemende werknemer aan, vooral in het Midden en Kleinbedrijf (MKB), waarin marketing, innovatie en ondernemen de sleutelbegrippen zijn. In het MKB zijn de laatste jaren harde klappen gevallen en in Nederland bestaat 80% van onze ondernemingen uit het MKB. Bij starters lag de oorzaak in belangrijke mate bij het ontbreken van een basiskennis marketing of een NIMA-examen `Marketing en Ondernemen'. Té optimistisch zagen zij de markt en in een zwakke tijd, is dat fnuikend. Bij de bestaande bedrijven kwam de technische gerichtheid als probleem naar voren. Te weinig klantenbinding, te weinig verkoopkracht en vooral een product/dienstenpakket dat onvoldoende was afgestemd op de vraag. Ondernemers en ondernemende werknemers die marktgericht ondernemen, die tijdig innoveren, die blijken te overleven; ze tonen ondernemend leiderschap in hun eigen marktsegment. Dit geldt ook voor het probleem met bedrijfsopvolging, waarin voor de autotochtone en allochtone jeugd alle kansen liggen. Vooral het onderwijs biedt mogelijkheden om een marktgerichte attitude te verankeren in de mind van de leerling en de docenten. Het NIMA wil als `ondernemend NIMA' het goede voorbeeld geven. Een organisatie die als deskundige gesprekspartner in tal van overlegplatforms een bijzondere plaats inneemt. Missie hierbij is de vitalisering en dynamisering van onze kenniseconomie naar een ondernemende samenleving, waarbij BV Nederland in samenwerking met Europese partners een leidende rol speelt.

 

Voor meer informatie

Petra Claessen, directeur Nederlands Instituut voor Marketing (www.nima.nl); mail: p.claessen@nima.nl

Hans A.C. Kliphuis, Secretaris Stuurgroep NIMA`Marketing en Ondernemen'
mail:
hanskliphuis@planet.nl

Zie  rapportage Innovatieplatform `De vitalisering van Nederland 'door dr. H. Wijffels - lid Innovatieplatform

 

Nederland moet meer ondernemend en ook dynamischer worden

Uit bovengenoemde inleiding 'Op weg naar een ondernemende samenleving'  komt duidelijk naar voren dat de noodzaak, gezien allerlei bedreigingen,  naar een ondernemende samenleving urgent is. De doelstelling van de Europese Commissie om voor 2010 Europa te ontwikkelen als de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie ter wereld op dit moment een brug te ver is! Uitgangspunt moet niet zijn dat Europa concurreert tegen de Verenigde Staten (VS). Samenwerken is beter! Oplossingen die door de EU worden aangedragen zoals 'levenslang leren' en het benadrukken van 'ondernemerschap en het aanleren van een ondernemende en marktgerichte houding' in het onderwijs zijn zeer zinvol. Om dit te bereiken is het belangrijk dat docenten en leerlingen in het (beroeps)-onderwijs ervan doordrongen worden meer ondernemend en marktgericht te gaan denken. Voor het NIMA (www.nima.nl)  als SBL (www.lerarenweb.nl) is het duidelijk. De dynamisering en vitalisering van Nederland als ondernemersland bij uitstek heeft een hoge urgentie, maar vraagt wel een realistische kijk op de inbedding van de plannen in onze samenleving. Plannen waarbij een optimale betrokkenheid van iedereen, jong en oud , autochtoon en allochtoon, gewaarborgd is. 

Hans Kliphuis heeft over dit thema een Managementessay geschreven waarin hij zijn visie beschrijft hoe wij in Nederland de thema's Marketing, Innovatie en Ondernemen beter op de kaart kunnen zetten. Samenwerking is daarin erg belangrijk.

 

Zie managementessay `Marketing, Innovatie en Ondernemen' met de ondernemende werknemers als factor in het economisch proces.

 

Literatuur en Leiderschap

Wil Nederland economisch een belangrijke speler blijven dan is de noodzaak tot verandering zeer urgent en is er nog een lange weg te gaan. Qua ondernemingsgeest bungelt Nederland in Europa onder aan de lijst, maar wij zijn op de goede weg. Het, ooit zo ondernemende landje aan de Noordzee op zoek naar verre horizonten, heeft zichzelf volledig verstrikt in allerlei onzinnige regelgeving en risicomijdend gedrag. Er is een beperkte scope van denken ontstaan, waarbij het `zekerheidsdenken' van de wieg tot het graf’ grote triomfen viert. Misschien is bijgaande citaat uit het boek van John P. Kotter van de Harvard Business School uit `Leiderschap bij verandering' (ISBN 90 5261 2315) wel het knelpunt van ons marketing- c.q. innovatieprobleem in Nederland. Ik citeer uit bladzijde 213 t/m 216:

`Met een open geest luisteren, nieuwe dingen proberen, oprecht nadenken over sucessen en mislukkingen - niets daarvan vraagt om een hoog IQ, een MBA-diploma of een bevoorrechte achtergrond. Toch gedragen opmerkelijk weinig mensen zich tegenwoordig op deze manier, vooral als ze ouder zijn dan vijfendertig en vooral wanneer het aardig lukt met hun carriere. Maar door deze betrekkelijke eenvoudige technieken te gebruiken, blijven studenten die levenslang studeren en risico's aangaan om nieuwe ideeen uit te proberen, zij blijven groeien, terwijl anderen op hetzelfde niveau blijven of achteruitgaan. Levenslange studenten nemen risico's. Veel meer dan anderen verlaten deze mannen of vrouwen hun comfortabele posities voor vernieuwing, terwijl de meesten van ons in onze gewoonten en patronen vastroesten. Door moeilijke ervaringen te overleven en te durven kiezen voor verandering, bouwen zij een zekere immuniteit voor tegenspoed op. Door hun heldere manier van denken realiseren ze zich gaandeweg het belang van zowel de genoemde gewoonten als levenlang leren. Maar bovenal zijn het hun doelstellingen en aspiraties die de ontwikkeling van nederigheid, openheid, bereidheid om risico's te nemen en het vermogen tot luisteren en anders te leren kijken te bevorderen.''

Er wordt in Nederland teveel gekozen voor zekerheid, de gemakkelijke en prettige weg en geen risico's meer durven aangaan om gehoor geven aan `the call' zoals Joseph Campbell het zo mooi schrijft in zijn boeken `The hero with a thousand faces' (ISBN 058608571-8)en `Mythes en bewustzijn' (ISBN 90-6271-813-2).  Hoe leren wij weer om gehoor te geven aan `the call’ en de zaken op een juiste manier te zien om zo weer ondernemende uitdagingen aan te durven gaan en de ondernemingsgeest te stimuleren. Moeten wij niet weer leren om `groot te denken’, waarbij een mislukking ook een kans kan zijn? Of hebben wij meer inspirerende boegbeelden in onze samenleving nodig?

 

Inspirerend en Ondernemend Leiderschap
Om bovengenoemde ontwikkelingen verder uit te werken vraagt inspanning van ons allen, een cultuursomslag en andere denkhouding bij iedereen. Daar is natuurlijk wel 'Ondernemend en Inspirerend Leiderschap' voor nodig. Burgemeester Gerd Leers van Maastricht heeft hierover onlangs een artikel geschreven onder de titel 'Dit land zit dringend verlegen om leiderschap' -- zie artikel uit NRC Handelsblad.

Zie artikel NRC van Burgemeester Gerd Leers over `Dit land zit dringend verlegen om leiderschap'.

 

Bezieling geeft inspiratie en inspiratie geeft succes, daar moeten wij in geloven! De befaamde en moedige generaal uit de Tweede Wereldoorlog George S. Patton Jr. zei eens: `Success is how high you bounce when you hit the bottom’. Dat is ook mijn vertaling voor succesvol ondernemen. Meer marktgericht denken, ondernemen en risico’s aangaan, dat is hetgeen waar onze samenleving vandaag de dag juist behoefte aan heeft. Niet nog meer bureaucratische structuren en een verstarde, verkokerde regelgeving, waar ondertussen de controledrift zijn plafond heeft bereikt en burgers zich steeds geremder en onvrijer gaan voelen! Een verstarde en beklemmende regelgeving en sterke controlezucht beperken de burger juist in zijn ondernemingsgeest. Ondernemen kan niet zonder compassie, zonder geestdrift of enthousiasme. De kwaliteit van persoonlijke relaties, ook zakelijke relaties, staat of valt met vertrouwen, in een open en onbevangen werkhouding. Achterdocht en een strakke regelgeving passen niet bij de Nederlandse cultuur en zijn fnuikend voor het doorgroeien naar een participatiemaatschappij.

Zie artikel Petra Claessen - directeur Nederlands Instituut voor Marketing over `Vertrouwen'

 

De deur naar de toekomst

Voor ons als Nederland, om ons te afficheren als een toonaangevend en dynamisch gids- en ondernemersland in Euroap een duidelijke kans.  Daar hebben wij echter wel de juiste sleutels voor nodig, want deze deur is ondertussen door jarenlange behoudzucht en weinig innovatie, stijgende lastendruk en risicomijdend gedrag behoorlijk dichtgetimmerd.

1.    Een van de sleutels naar succes ligt in het (beroeps)onderwijs, waar veel meer dan NU gewerkt moet worden met `ondernemerschap’ en in het aanleren van een marktgerichte, ondernemende en pro-actieve houding. Er bevindt zich onder leerlingen en studenten genoeg ondernemerstalent. Onderwijsinstellingen moeten de handen ineen slaan en kennis en ervaring delen en uitwisselen. Het ondernemers-klimaat in Nederland kan daarnaast verbeterd worden door het onderwijssysteem meer in te richten op excelleren. Het huidige systeem is gericht op het bieden van gelijk onderwijs en gelijke kansen voor iedereen. Een goed streven, maar de keerzijde ervan is dat opleidingen steeds algemener en generieker worden. Het ondernemerschap en als aanjager voor succesvol ondernemen is daarbij niet gebaat. Ondernemerstalent raakt ondergedompeld in verplichte studietrajecten en beperkte keuzevrijheid, terwijl ondernemerszin juist wordt gestimuleerd door een meer gedifferentieerd aanbod. Meer differentiatie maakt het leerlingen en studenten mogelijk gerichter en bewuster te kiezen, waardoor ze zich kunnen toeleggen op wat hèn echt interesseert. Leren en excelleren en vooral het voorkomen van voortijdige uitval wordt zo een stuk gemakkelijker.

2.    Een tweede sleutel naar succes is een verlaging van de lastendruk en een vereenvoudiging en verlaging van de belastingheffing voor ondernemingen. Ik wijs hierbij op het OZB-verhaal, waarbij in veel gemeentes de lokale lasten de laatste jaren enorm de pan uitrijzen, terwijl het aanstormende geluid van `schrijnende en stille armoede’ in Nederland steeds hoorbaarder wordt. Onderzoek toont aan dat de lage inkomens en de middeninkomens steeds meer moeite hebben met hun financiële situatie. Steeds meer huishoudens geven aan dat hun financiële situatie, mede door de introductie van de dure Euro en over de gevolgen ervan nooit is nagedacht, is verslechterd. Ging het in 2001 nog om 11 procent van alle huishoudens, in 2003 was dat al gegroeid naar 37 procent. Eind januari 2005 kwam onderzoeksbureau Motivaction en de Geassocieerde Persdiensten met de resultaten van een onder 1000 ouders gehouden onderzoek met een maandelijks gezinsinkomen tussen de 1500 en 3100 Euro netto. Schrik niet: dit onderzoek geeft aan dat 80% worstelt met zijn vaste lasten, gestegen ziektekosten-premies en gemeentelijke lasten.

3.    De derde sleutel naar succes is het veranderen van onze denkhouding! Zijn wij in Nederland nog wel in staat om groots te denken in termen van `the sky is the limit’, in termen waarin ook een klein land groot kan zijn. Voormalige president John F. Kennedy zei het eens zeer treffend: `Alleen diegene die het aandurft om te falen, krijgt een kans om te slagen.’ Patton en Kennedy, twee bijzonder inspirerende Amerikanen, groeiden zij op in een andere denkcultuur en wij in een poldercultuur?

 

Kenniseconomie

Het Innovatieplatform is een prima initiatief en onze Minister-president geeft aan dat welvaart in onze samenleving of in Europa vandaag de dag niet meer vanzelf-sprekend is. Welvaart is iets waar – vandaag de dag - voor geknokt moet worden, want het komt ons tenslotte niet aanwaaien. Deze woorden wil ik graag nog onderstrepen met woorden van de bekende managementgoeroe Stephen J. Covey. Ik citeer: ``De mens is van binnen vol hoop, onze capaciteiten zijn oneindig, we zijn intelligent, geestkrachtig en veerkrachtig en behept met passie en inspiratie. Wij beschikken over een oneindige hoeveelheid natuurlijke gaven en kracht, ook wel samengevat in het woord ‘talent’. Zodra we beseffen dat er een overvloed in ons zit, kunnen we er effectief mee omgaan. Effectief omgaan met je bekwaamheid is eigenlijk geen optie maar een eis. Wat de effectiviteit verhoogt, is weten wat de behoeften zijn, dus weten wat je echt nodig hebt, en je bewust zijn van wat goed is en wat het is dat je aanzet om iets te doen. Als je een leven leidt waarin je je talenten vrijelijk kunt gebruiken, zodat je passie wordt gevoed, dan groeit ook je behoefte aan een wereld die hetzelfde vertegenwoordigt. Je wilt die wereld bewust ontmoeten en meemaken.’’ Wijze woorden van Stephen J. Covey, de grote Amerikaanse managementgoeroe over persoonlijk leiderschap, uit zijn onlangs uitgegeven boek onder de titel `De 8ste eigenschap, van effectiviteit naar inspiratie. Covey wijst ons heel duidelijk de weg en merkt op dat onze mogelijkheden – voor iedereen - oneindig zijn om ons persoonlijk leven te verbeteren. Kortom, wij kunnen veel meer dan wij denken als wij er maar in geloven en vooral de kans krijgen om onze bronnen en talenten aan te boren. Ondernemend en inspirerend leiderschap is hiervoor een zeer probaat middel en wegwijzer.

 

Zie uittreksel Stephen J. Covey over `De 8ste eigenschap' van effectiviteit naar inspiratie.

 

Innovatie

Het lage percentage MKB-ondernemingen die zich met innovatie bezighoudt zet ook geen zoden aan de dijk (circa 35%). Uit het onlangs verschenen boek over `Strategische Innovatie’ van dr. Taco van Someren van www.Ynnovate.nl blijkt dat er zonder ondernemerschap of ondernemende houding van innovatie geen sprake is.

Zie bijlage dr. Taco van Someren over Innovatie

Zie artikel over Joeri van den Steenhoven uit Financieel Dagblad van 22 april 2006

 

Congressen en bijeenkomsten

15e Slotmanifestatie Jong Ondernemen - Actieplan voor meer ondernemerschap
Meer jongeren moeten kiezen voor het ondernemerschap. Het onderwijs moet daarom leerlingen eerder op de hoogte brengen van de mogelijkheden voor een eigen bedrijf.
Zowel vanuit het MKB als VNO-NCW worden er acties ondernomen om jongeren in aanraking te brengen met de facetten van ondernemerschap. Op zaterdag 17 juni 2006 vindt bij ABN AMRO Bank in Amsterdam de 15e Slotmanifestatie van Jong Ondernemen plaats.Omdat dit het derde lustrum is, zal staatssecretaris van OC&W Mark Rutte de hoofdprijs komen uitreiken.Als speciale gast zal Ben Woldring komen spreken over zijn ondernemerstalenten.

Op deze manifestatie wordt het MBO- en HBO-studentenbedrijf van het jaar gekozen. Op basis van regionale voorrondes zijn in totaal tien studentenbedrijven genomineerd. Zij worden tijdens de Slotmanifestatie door de jury beoordeeld op hun ondernemersprestatie. De Slotmanifestatie wordt gepresenteerd door Dieuwertje Blok. Aanvang 11.00 uur.

Artikelen, interessante notities en websites

Oog voor ongekend talent, 62 kB H.A.C. Kliphuis, Ondernemende houding kans voor beroepsonderwijs, pdf-bestand, 98 kB Brief Van Gennip over Actieprogramma ondernemerschap en onderwijs,

H.A.C. Kliphuis, Ondernemende houding kans voor beroepsonderwijs, pdf-bestand, 98 kB

Brief over Actieprogramma ondernemerschap en onderwijs, brief_5jul2004.pdf

Wat betreft communicatie in het onderwijs en het werken met competenties (talenten), zijn er twee interessante websites, waarin het belang van een ondernemende en pro-actieve houding in onze samenleving sterk wordt benadrukt. Waar het op neer komt is, dat ieder mens de programmeur van zijn of haar leven is en dat pro-activiteit de sleutel tot succes is. In de visie van Talent First is de beste manier om je toekomst te voorspellen is het te creeren. Zie www.talentfirst.nl en www.nieuwedimensies.nl. Beide organisaties zijn bezig om 'talentbranding' in (onderwijs)organisaties te benadrukken. Kortom, wij (leerlingen en docenten) kunnen meer dan wij denken!

 

Leuke websites over ondernemen in het onderwijs zijn: