|
Artikelen |
|
Samenvatting Vrije wil Enkele hoofdgedachten
uit het boek Vrije wil. Discussies over
verantwoordelijkheid, zelfverwerkelijking en bewustzijn
van Tjeerd van de Laar en Sander Voerman, dat wordt
gebruikt voor het centraal examen vwo 2012-2015.
Download het hele artikel (alleen voor leden) |
|
Samenvatting van Rede en Religie Enkele
hoofdgedachten uit het boek
Rede en religie. Een
verkenning van Michiel Leezenberg, dat werd gebruikt
voor het centraal vwo-examen filosofie tot en met 2011.
Download
het hele artikel (alleen voor leden) |
|
Sociale en politieke filosofie Sociale
en politieke filosofie zijn onderdelen van het vak
filosofie waarbij men zich verdiept in de maatschappij.
Bij sociale filosofie onderzoekt men wat kenmerkend is
voor een goede en rechtvaardige samenleving en welke
mechanismen in de bestaande samenleving van invloed zijn
op de mogelijkheden om eventueel noodzakelijke
verbeteringen erin aan te brengen. Bij politieke
filosofie probeert men te formuleren hoe een goed
politiek systeem eruit zou zien. Sociale en politieke
filosofie houden zozeer met elkaar verband, dat men ze
niet strikt gescheiden kan behandelen: een helder
standpunt over een goede samenleving zal meestal ook een
bepaald standpunt over een goed politiek systeem
veronderstellen en een helder standpunt over een goed
politiek systeem zal meestal niet volkomen neutraal
kunnen staan ten opzichte van de werking van de
samenleving.
Download het hele artikel (alleen voor leden) |
|
Logica
Logica is het onderdeel van de filosofie dat de
geldigheid van redeneringen onderzoekt. Van geldigheid
is sprake indien de stap van de gegevens (de premissen)
naar de conclusie deugt. Dat wil zeggen dat de logica
zich niet bekommert om de waarheid van de gegevens (daar
bestaan andere vakken voor) maar om de deugdelijkheid
van de gevolgtrekkingen. Bij ware gegevens en een
geldige redenering, moet de conclusie ook wel waar zijn.
Wanneer we echter minder zeker zijn over de waarheid van
gegevens, kan de conclusie onwaar blijken, terwijl de
redenering toch volkomen geldig is.
Download het hele
artikel (alleen voor leden) |
|
Kennisvragen bij De wereld van Sofie In het boek De wereld
van Sofie schetst
Jostein Gaarder
de geschiedenis van de westerse
filosofie. De bijgaande vragenlijst kan behulpzaam zijn om leerlingen greep
te geven op de informatie.
Download
het hele artikel (alleen voor leden). |
|
Esthetica en filosofie van de kunst
Esthetica is het onderdeel van de filosofie dat zich
bezighoudt met schoonheid. Schoonheid komt voor in de
kunst maar ook in de natuur. Denk maar aan bloemen,
bomen, getsjilp van vogels. Binnen de kunst worden er
vele vormen onderscheiden: schilderkunst, fotografie,
beeldhouwkunst, design, architectuur, muziek, drama,
dans, kalligrafie, literatuur. Niet alles wat mensen
produceren wordt meteen tot kunst gerekend. Men
onderscheidt - terecht of ten onrechte - kunst vaak van
kitsch, muzak, lectuur en pornografie. Esthetica en
filosofie van de kunst hebben vele raakvlakken met
kunstbeschouwing en kunstgeschiedenis, met literaire
interpretatie en literatuurgeschiedenis, maar het zijn
toch zelfstandige vakgebieden die hun eigen filosofische
vragen pogen te beantwoorden.
Download het
gehele artikel (alleen voor leden). |
Wat is ethiek?
Ethiek vormt het onderdeel van de filosofie dat
onderzoekt wat men mag en moet doen of laten. Met andere
woorden: ethici onderzoeken wat men moreel verplicht is,
wat moreel toelaatbaar is en wat moreel onaanvaardbaar
is. Daarbij gaat het niet om de rechten en plichten die
per wet of bij reglement zijn vastgelegd, maar om de
zaken die wij ervaren als goed of verkeerd, ongeacht wat
de maatschappelijke regels erover zeggen. Niet iedere
maatschappelijke regel hoeft immers rechtvaardig te zijn
en niet alles wat wij als slecht, verkeerd, verdorven of
verwerpelijk ervaren, wordt met regels bestreden.
Download het
gehele artikel (alleen voor leden). |
Enkele hoofdgedachten uit
Deugdelijk leven.
Een inleiding in de deugdethiek
N.b. Deze samenvatting vormt een hulp bij het lezen van
het boek, maar zij maakt het lezen van de hele tekst
bepaald niet overbodig. Anders onthoud je slechts een
samenvatting van de samenvatting en zoiets zou beslist
onvoldoende zijn voor een goed resultaat bij het
centrale examen.
Inleiding
Een voortreffelijk of uitstekend leven houdt meer in dan
dat men zich alleen maar houdt aan de regels. Zo een
voortreffelijk leven vormt een voorbeeld voor anderen.
Daarbij is een voortreffelijk mens niet alleen
aantrekkelijk voor anderen, maar is hij ook zelf
gelukkig met zijn manier van leven. Deugdethiek richt
zijn aandacht niet alleen op de grote problemen in deze
wereld, maar ook op het gewone leven. Ten onrechte heeft
de uitdrukking deugd in de loop van de tijd de
betekenis gekregen van braafheid. In 1913 probeerde Max
Scheler met zijn opstel Zur Rehabilitierung der Tugend
de destijds gangbare minachting voor de deugd te
doorbreken. Pas in onze tijd begint de deugdethiek
echter pas op te leven. Deugdethiek kan bijdragen aan
een oplossing van de morele problemen van onze tijd,
maar denkt ook na over de zin van het menselijk leven.
Download het gehele artikel (alleen voor leden). |
|
Kentheorie
Kentheorie is het onderdeel van de
filosofie dat onderzoekt wat wij moeten verstaan onder
het begrip kennis, op welke wijze kennis tot stand
komt en onder welke voorwaarden wij tot kennis kunnen
komen. Voor het vakgebied kentheorie bestaan
verschillende andere benamingen: ook de uitdrukkingen
kennistheorie, kennisleer en epistemologie worden
gebruikt om hetzelfde vakgebied aan te duiden. De
verhouding tussen kennis, overtuiging, begrip, intuitie,
waarneming, waarheid, waarschijnlijkheid en
werkelijkheid is van belang voor de kentheorie en
verschillende kentheoretici hebben in de loop der eeuwen
ook uiteenlopende visies geformuleerd op de verbanden
daartussen.
Download
het gehele artikel (alleen voor leden). |
Wijsgerige antropologie
Wijsgerige antropologie is het onderdeel van de
filosofie dat het wezen van de mensen onderzoekt. Men
probeert daarbij antwoorden te formuleren op vragen over
onder meer
- de verhouding tussen lichaam en geest,
- het onderscheid tussen mensen en dieren,
- de verschillen tussen mannen en vrouwen,
- de opvatting van (geestes)ziekte en (geestelijke)
gezondheid,
- de invloed van erfelijkheid en opvoeding (nature, nurture),
- de ontwikkeling van kind tot volwassene,
- de wisselwerking tussen individu en samenleving en
- de grens tussen rationaliteit en het onderbewuste.
Behalve wijsgerige antropologie bestaan er buiten de
filosofie ook de studies van de culturele antropologie
en de fysische antropologie. Culturele antropologie
noemt men ook wel de sociologie van de niet-westerse
volkeren. Bij de culturele antropologie bestudeert men
de manier waarop tradities en gebruiken functioneren
binnen samenlevingen. Bij de fysische antropologie
bestudeert men de ontwikkeling en de werking van het
menselijk lichaam.
Hoewel de wijsgerige antropologie nadrukkelijk een
onderdeel vormt van de filosofie en zij haar eigen
argumentatieve methoden hanteert, zijn de bevindingen
van de culturele en de fysische antropologie soms wel
degelijk relevant voor de wijsgerige antropologie. Zo
hebben bijvoorbeeld de theorieen over primitieve
beschavingen van Levi-Strauss en de evolutietheorie van
Darwin een diepgaande invloed uitgeoefend op de manier
waarop filosofen over de mens dachten.
De onderstaande tekst biedt in de eerste plaats een
geheugensteun bij de lesstof. Aan het einde staat ook
een lijst met grondbegrippen, die kan meehelpen bij het
bestuderen daarvan. Wie echter aan de lesstof geen touw
heeft kunnen vastknopen, kan niet erop rekenen dat deze
tekst automatisch voldoende houvast biedt om dit
onderdeel met een voldoende af te sluiten.
Download het gehele artikel (alleen voor leden). |
|
|
|
