Filosofie Alleen voor leden           Logo Kennisnet
   Keuzemenu Lesmateriaal, trainingen, advies en hulp

laatst bijgewerkt op  06-09-11

Artikelen
Samenvatting Vrije wil

Enkele hoofdgedachten uit het boek Vrije wil. Discussies  over verantwoordelijkheid, zelfverwerkelijking en bewustzijn van Tjeerd van de Laar en Sander Voerman, dat wordt gebruikt voor het centraal examen vwo 2012-2015.

Download het hele artikel (alleen voor leden)

Samenvatting van Rede en Religie

Enkele hoofdgedachten uit het boek Rede en religie. Een verkenning van Michiel Leezenberg, dat werd gebruikt voor het centraal vwo-examen filosofie tot en met 2011.

Download het hele artikel (alleen voor leden)

Sociale en politieke filosofie

 Sociale en politieke filosofie zijn onderdelen van het vak filosofie waarbij men zich verdiept in de maatschappij. Bij sociale filosofie onderzoekt men wat kenmerkend is voor een goede en rechtvaardige samenleving en welke mechanismen in de bestaande samenleving van invloed zijn op de mogelijkheden om eventueel noodzakelijke verbeteringen erin aan te brengen. Bij politieke filosofie probeert men te formuleren hoe een goed politiek systeem eruit zou zien. Sociale en politieke filosofie houden zozeer met elkaar verband, dat men ze niet strikt gescheiden kan behandelen: een helder standpunt over een goede samenleving zal meestal ook een bepaald standpunt over een goed politiek systeem veronderstellen en een helder standpunt over een goed politiek systeem zal meestal niet volkomen neutraal kunnen staan ten opzichte van de werking van de samenleving.

Download het hele artikel (alleen voor leden)

Logica

Logica is het onderdeel van de filosofie dat de geldigheid van redeneringen onderzoekt. Van geldigheid is sprake indien de stap van de gegevens (de premissen) naar de conclusie deugt. Dat wil zeggen dat de logica zich niet bekommert om de waarheid van de gegevens (daar bestaan andere vakken voor) maar om de deugdelijkheid van de gevolgtrekkingen. Bij ware gegevens en een geldige redenering, moet de conclusie ook wel waar zijn. Wanneer we echter minder zeker zijn over de waarheid van gegevens, kan de conclusie onwaar blijken, terwijl de redenering toch volkomen geldig is.

Download het hele artikel (alleen voor leden)

Kennisvragen bij De wereld van Sofie

In het boek De wereld van Sofie schetst Jostein Gaarder de geschiedenis van de westerse filosofie. De bijgaande vragenlijst kan behulpzaam zijn om leerlingen greep te geven op de informatie.

Download het hele artikel (alleen voor leden).

Esthetica en filosofie van de kunst

  Esthetica is het onderdeel van de filosofie dat zich bezighoudt met schoonheid. Schoonheid komt voor in de kunst maar ook in de natuur. Denk maar aan bloemen, bomen, getsjilp van vogels. Binnen de kunst worden er vele vormen onderscheiden: schilderkunst, fotografie, beeldhouwkunst, design, architectuur, muziek, drama, dans, kalligrafie, literatuur. Niet alles wat mensen produceren wordt meteen tot kunst gerekend. Men onderscheidt - terecht of ten onrechte - kunst vaak van kitsch, muzak, lectuur en pornografie. Esthetica en filosofie van de kunst hebben vele raakvlakken met kunstbeschouwing en kunstgeschiedenis, met literaire interpretatie en literatuurgeschiedenis, maar het zijn toch zelfstandige vakgebieden die hun eigen filosofische vragen pogen te beantwoorden.

Download het gehele artikel (alleen voor leden).

Wat is ethiek?

Ethiek vormt het onderdeel van de filosofie dat onderzoekt wat men mag en moet doen of laten. Met andere woorden: ethici onderzoeken wat men moreel verplicht is, wat moreel toelaatbaar is en wat moreel onaanvaardbaar is. Daarbij gaat het niet om de rechten en plichten die per wet of bij reglement zijn vastgelegd, maar om de zaken die wij ervaren als goed of verkeerd, ongeacht wat de maatschappelijke regels erover zeggen. Niet iedere maatschappelijke regel hoeft immers rechtvaardig te zijn en niet alles wat wij als slecht, verkeerd, verdorven of verwerpelijk ervaren, wordt met regels bestreden.

Download het gehele artikel (alleen voor leden). 

Enkele hoofdgedachten uit Deugdelijk leven. Een inleiding in de deugdethiek

N.b. Deze samenvatting vormt een hulp bij het lezen van het boek, maar zij maakt het lezen van de hele tekst bepaald niet overbodig. Anders onthoud je slechts een samenvatting van de samenvatting en zoiets zou beslist onvoldoende zijn voor een goed resultaat bij het centrale examen.

Inleiding

Een voortreffelijk of uitstekend leven houdt meer in dan dat men zich alleen maar houdt aan de regels. Zo een voortreffelijk leven vormt een voorbeeld voor anderen. Daarbij is een voortreffelijk mens niet alleen aantrekkelijk voor anderen, maar is hij ook zelf gelukkig met zijn manier van leven. Deugdethiek richt zijn aandacht niet alleen op de grote problemen in deze wereld, maar ook op het gewone leven. Ten onrechte heeft de uitdrukking deugd in de loop van de tijd de betekenis gekregen van braafheid. In 1913 probeerde Max Scheler met zijn opstel Zur Rehabilitierung der Tugend de destijds gangbare minachting voor de deugd te doorbreken. Pas in onze tijd begint de deugdethiek echter pas op te leven. Deugdethiek kan bijdragen aan een oplossing van de morele problemen van onze tijd, maar denkt ook na over de zin van het menselijk leven.

Download het gehele artikel (alleen voor leden).

Kentheorie

Kentheorie is het onderdeel van de filosofie dat onderzoekt wat wij moeten verstaan onder het begrip kennis, op welke wijze kennis tot stand komt en onder welke voorwaarden wij tot kennis kunnen komen. Voor het vakgebied kentheorie bestaan verschillende andere benamingen: ook de uitdrukkingen  kennistheorie, kennisleer en epistemologie worden gebruikt om hetzelfde vakgebied aan te duiden. De verhouding tussen kennis, overtuiging, begrip, intuitie, waarneming, waarheid, waarschijnlijkheid en werkelijkheid is van belang voor de kentheorie en verschillende kentheoretici hebben in de loop der eeuwen ook uiteenlopende visies geformuleerd op de verbanden daartussen.

Download het gehele artikel (alleen voor leden).

Wijsgerige antropologie

Wijsgerige antropologie is het onderdeel van de filosofie dat het wezen van de mensen onderzoekt. Men probeert daarbij antwoorden te formuleren op vragen over onder meer
  • de verhouding tussen lichaam en geest,
  • het onderscheid tussen mensen en dieren,
  • de verschillen tussen mannen en vrouwen,
  • de opvatting van (geestes)ziekte en (geestelijke) gezondheid,
  • de invloed van erfelijkheid en opvoeding (nature, nurture),
  • de ontwikkeling van kind tot volwassene,
  • de wisselwerking tussen individu en samenleving en
  • de grens tussen rationaliteit en het onderbewuste.

Behalve wijsgerige antropologie bestaan er buiten de filosofie ook de studies van de culturele antropologie en de fysische antropologie. Culturele antropologie noemt men ook wel de sociologie van de niet-westerse volkeren. Bij de culturele antropologie bestudeert men de manier waarop tradities en gebruiken functioneren binnen samenlevingen. Bij de fysische antropologie bestudeert men de ontwikkeling en de werking van het menselijk lichaam.
Hoewel de wijsgerige antropologie nadrukkelijk een onderdeel vormt van de filosofie en zij haar eigen argumentatieve methoden hanteert, zijn de bevindingen van de culturele en de fysische antropologie soms wel degelijk relevant voor de wijsgerige antropologie. Zo hebben bijvoorbeeld de theorieen over primitieve beschavingen van Levi-Strauss en de evolutietheorie van Darwin een diepgaande invloed uitgeoefend op de manier waarop filosofen over de mens dachten.
De onderstaande tekst biedt in de eerste plaats een geheugensteun bij de lesstof. Aan het einde staat ook een lijst met grondbegrippen, die kan meehelpen bij het bestuderen daarvan. Wie echter aan de lesstof geen touw heeft kunnen vastknopen, kan niet erop rekenen dat deze tekst automatisch voldoende houvast biedt om dit onderdeel met een voldoende af te sluiten.

Download het gehele artikel (alleen voor leden).

 
Mail de community manager