Stavering basisfoarming


  Wolkom by it oefeningsprogramma Frysk staverjen.
Meitsje yn it ūndersteande menu dyn kar. Per item krijst śtlis en oefeningen.

Meast foarkommende flaters:


staveringsregel: f/v en s/z

  Yn it Frysk oan it begjin en ein fan in wurd:


  -  noait in v, altyd in f
  -  noait in z, altyd in s

sjoch mar:

  • fleane (vliegen)
  • ik raas
  • sinne (zon)
  • draaf

Wolsto net te dreech kies:
Kinst wol wat mear kies:
Kinst mear en dreger kies:

Oefeningen




oefening 1
   oefening 2
oefening 3    oefening 4
oefening 5    oefening 6


Opmerking

Sjoch ris nei de ūndersteande wurdsjes. Wat falt dy op?
  • tillevyzje
  • suver
  • hazze
  • huzen

Antwurd: De V en de Z kinne wol earne oars yn in wurd foarkomme.

Oefeningen




oefening 7
   oefening 8


staveringsregel: G / CH

  Mar earst dit even…
Foardat wy de neikommende regel behannelje, sille wy earst in pear nije wurden oanleare:

tiidwurden = werkwoorden

wurdlid = lettergreep (Pas op!! Betsjut net: 'lidwoord')

ynfinityf = infinitief = hele werkwoord bijv. spelen of boartsje

ferlytsingswurd = verkleinwoord

Staveringsregel g/ch

Wannear g?

  • foar d:
    bygelyks: deugd
  • yn tiidwurden dy't yn de ynfinityf eindigje op -je ha:
    bygelyks: bargje(morsen)
Wannear ch?
  • foar s, t:
    bygelyks do hoechst, hy hoecht
  • yn ferlytsingswurden foar -je:
    bygelyks barchje
Jout dizze regel gjin antwurd dan :
  • oan it begjin fan in wurd g:
    bygelyks goed
  • oan it begjin fan in wurdlid g:
    bygelyks be-gjin
  • oan de ein fan in wurd:
    bygelyks graach
  • oan de ein fan in wurdlid:
    bygelyks tach-tich

Wolsto net te dreech kies:
Kinst wol wat mear kies:
Kinst mear en dreger kies:

Oefeningen




oefening 1
   oefening 2
oefening 3    oefening 4
oefening 5



oefening 6
   oefening 7
oefening 8


staveringsregel: y/i/ii/ie

  Foarōf
Yn it Frysk hast de y, de i, de ii en de ie.
Sjoch mar ris yn oefening 1.




oefening 1
  

Om fierder te gean moatst witte wat in iepen en in sletten wurdlid is.
Tinkst fan: 'wat is dat no wer?' Klik dan hjirre.
Witst al wat in iepen/sletten wurdlid is? Lźs dan gewoan fierder.

De regel fan de y/i/ii/ie

Mei watst leard hast yn oefening 2 en 3 kinst de regel fan de y/i/ii/ie begripe:

y = -koart lūd (korte klank) 'klinkt as' hollānske 'ie' yn 'Piet' of 'fiets'. Bygelyks (bijvoorbeeld) Pyt, fyts
- komt foar yn in sletten wurdlid en oan de ein fan in wurd
- sletten:pyt,fyts; ein fan in wurd:hy, sy, taksy

ii = -lang lūd 'klinkt as'ingelske 'team'
byg.(bijv.) tiim, stiif
- yn in sletten wurdlid

i = -lang en koart lūd 'klinkt as'ingelske 'to leave' (lang) en hollānske 'fietsen', bygelyks: blide, slite
- yn iepen wurdlid

i = -koart lūd 'klinkt as'hollānske 'pit','stip' en wurdt ek sa skreaun, bygelyks: pit, stip, hin (kip) (oefenje wy dus net!!!)

ie = -twa-lūd (2-klank) bestiet śt 2 lūden:in i- en in e-klank dy't nei ūnderen giet. It earste lūd hat dan klam (klemtoon), it twadde net. It kin ek oars. De klam ferskoot fan it earste lūd nei it twadde foar in r: dier, hier, tried, iepen ,triedden
- yn sletten en iepen wurdlidden

Wolsto net te dreech kies:
Kinst wol wat mear kies:
Kinst mear en dreger kies:

Oefeningen




oefening 1
  oefening 2
oefening 3   oefening 3a
oefening 4   oefening 5



oefening 6


De regel foar de ś/u

  Mar earst dit even…
Foardat wy dizze regel behannelje, moatst earst in pear dingen witte:

Wat is in iepen en wat in sletten wurdlid. Witst it net klik dan op op it kopke: Iepen of sletten wurdlid?

De ś en de u klinke as it yn it hollānske 'nu'; mar:

De u klinkt soms ek as yn it hollānske 'put'.

Staveringsregel ś/u

Yn in sletten wurdlid: ś kin koart en lang wźze; klinkt as yn hollānske 'nu'
Yn in iepen wurdlid: u kin koart en lang wźze; klint as yn hollānske 'nu'
Yn in sletten wurdlid: u koart; klinkt as yn hollānske 'put'

Wolsto net te dreech kies:
Kinst wol wat mear kies:
Kinst mear en dreger kies:

Oefeningen




oefening 1
   oefening 2
oefening 3    oefening 4


De regel foar de ō, ā, ź

  De o, a, e…
De o, a, e binne koarte lūden (klinkers).
As it lūd lang śtsprutsen wurdt, skriuwst oo, aa, ee. Bygelyks: rook, saak, see.

Staveringsregel

In oare wize om in lang lūd oan te jaan is mei in kapke: ^.
It lange lūd hat wat in draai oan de ein: ō, ā, ź.

Bygelyks: hōf, rāne, sźd.

Utsūndering: trije lange lūden dy't gjin kapke krije binne:
bern (kinderen)
gers (gras)
ferzen (gevroren)

By ferkoarting (verkorting) fan it lūd ferdwynt it dakje wer.
Bygelyks:
sān - santich
rōt - rotten
bźd - bedsje

Regels foar it skriuwen fan de 'a' of 'o'

  • Foar de bylūden s, l, d, t, n ('soldaten') skriuwe wy meastal in 'a' of 'o'.
    Faak hat itselde wurd yn it Nederlānsk ek in 'a'. Bygelyks: gat (Ned.: gat), krante (Ned.: krant).

    Hat itselde wurd yn it Nederlānsk in 'o', dan brūke wy ek in 'o'. Bygelyks: rōlje (Ned.: rollen).

  • Foar l, ld of n skriuwe wy meastal in 'ā'.

Wolsto net te dreech kies:
Kinst wol wat mear kies:
Kinst mear en dreger kies:

Oefeningen




oefening 1
   oefening 2
oefening 3
oefening 4


De regel foar de ū en oe

 

Staveringsregel

Foar in 'r' altyd 'oe', bygelyks: foer (voer) of djoer (duur).

Is der gjin 'r' achter? Dan sjochst nei it hollānske wurd:
  • Hat itselde wurd yn it hollānsk in -oo- of -oe-, dan skriuwst yn it Frysk in -oe-.
  • Yn alle oare gefallen skriuwst in -ū-

Bygelyks:
gūle - huilen (yn it hollānsk gjin -oo- of -oe- dus yn it Frysk: ū)
roetswart - roetzwart (yn it hollānsk in -oe- dus yn it Frysk ek -oe-)
droech - droog (yn it hollānsk in -oo- dus yn it Frysk in -oe-)

Tink derom: der binne in tal wurden dy't har net oan dizze regels hālde. Bygelyks:
joech (gaf)
fūgel (vogel)
kūgel (kogel)
boekebeam (beukeboom)
būter (boter)

N.B. (oefening 5)
In oe-lūd yn de doe-tiid (verleden tijd) fan sterke tiidwurden (*) wurdt yn it Frysk altyd mei -oe- stavere.
Utsein (behalve) as nei in oe-lūd in -n folget, bygelyks: 'ik rūn'.

(*) Sterke tiidwurden binne tiidwurden dy't yn de doe-tiid fan klank feroarje.

Wolsto net te dreech kies:
Kinst wol wat mear kies:
Kinst mear en dreger kies:

Oefeningen




oefening 1
   oefening 2
oefening 3    oefening 4
oefening 5


De regel foar de oergongsletter W

 

Staveringsregel

  • De oergongsletter W wurdt allinne skreaun as der in lūd (= klinker) op folget.
    Bygelyks: blauwe
  • Oan de ein fan in wurdlid skriuwe wy net in W,
    bygelyks: Har nije fyts is blau.

Utsūndering: W wurdt wol skreaun yn kombinaasje mei 'iu': iuw,
bygelyks: Ik skriuw dy sin op.

Oefeningen




oefening 1
   oefening 2
oefening 3    oefening 4


Iepen of sletten wurdlid?

 
iepen of sletten wurdlid

Wat is wat?
  • in sletten wurdlid= gesloten lettergreep
  • in iepen wurdlid=open lettergreep

sletten wurdlid: der komt achter it lūd(klinker) in bylūd(medeklinker),
bygelyks loft, harkje, leech, baas

iepen wurdlid: achter it lūd komt net in bylūd, dy stiet oan de oare kant fan it dielstreekje - ,
bygelyks: sta-dich, do-pe, sle-pe

Oefeningen


oefening 1
oefening 2
oefening 3
oefening 4


Is it: IN. YN of IEN?

  It ferskil is dśdlik. Sjoch mar:

'IN' is yn it hollānsk 'een'
Bygelyks:
in jonge
in famke.

'IEN' is yn it hollānsk 'een' of 'iemand'
Bygelyks:
Ik ha mar ien.
Der is ien by de doar.

'YN' is in it hollānsk 'in'
Bygelyks:
Yn de tśn.

Wolsto net te dreech kies:
Kinst wol wat mear kies:
Kinst mear en dreger kies:

Oefeningen




oefening 1
oefening 2


It ferskil tusken 'er', 'der', 'dźr' en 'dźre'

  It ferskil is dśdlik. Sjoch mar:

'er' is yn it hollānsk 'hij'; oan it begjin fan in sin brūke wy 'hy' as it wurd klam (klemtoon) hat, as it gjin klam hat 'er'
Bygelyks:
Hy seit dat er dat net dien hat.

'der' is yn it hollānsk 'er'
Bygelyks:
Der wie ris in lyts famke.

'dźr' is in it hollānsk 'daar'
Bygelyks:
Sjoch dźr ris!

'dźre' is itselde as 'dźr', allinne dan mei mear klam
Bygelyks:
Hjir net, mar dźre!

Wolsto net te dreech kies:
Kinst wol wat mear kies:
Kinst mear en dreger kies:

Oefeningen




oefening 1
   oefening 2
oefening 3   oefening 4


It ferskil tusken 'wer' en 'wźr'
It ferskil tusken 'werom' en 'wźrom'

  It ferskil is dśdlik. Sjoch mar:

'wer' is yn it hollānsk 'weer';
Bygelyks:
Hy seit dat er dat net wer dwaan sil.

'wźr' is yn it hollānsk 'waar' (freget nei it plak)
Bygelyks:
Wźr is śs lyts famke?

'werom' is in it hollānsk 'terug'
Bygelyks:
Hy is werom.

'wźrom' is in it hollānsk 'waarom' (freget nei de reden)
Bygelyks: Wźrom hast dat dien?

Wolsto net te dreech kies:
Kinst wol wat mear kies:
Kinst mear en dreger kies:

Oefeningen




oefening 1
   oefening 2
oefening 3