Taal & Kultuer

Tema 10 'Hoe Frysk is dyn Frysk?'

Doel
Better leare te tinken om it gebrūk fan Nederlānske wurden yn dyn Frysk. En oarsom!

Opmerking
Deze les is niet zo zinvol als je geen Fries spreekt. Of, misschien vind je het toch wel aardig om te ontdekken hoe vaak Frietaligen 'Nederlandse' woorden of zinsconstructies gebruiken en Nederlandstalige Friezen "Friese" uitdrukkingen gebruiken.

Opdracht 1: de 'geef-Frysk'-test
Folje ūndersteande list sūnder al te folle nei te tinken yn.


Dat foel faaks net ta! Mar der is in treast! In 'trochsnee' Frysktalich bern sil mear as de helte net goed sizze.
Wolst de test nochris yn syn gehiel sjen? Klik hjir .
.

Frysk en Ingelsk

De ynfloed fan it Ingelsk is fansels ek grut op it Frysk. Op ferskate wizen wurdt der wat oan dien yn Fryslān. Faaks noch mear as yn it Nederlānsk. Ek wurde fan oarsprong Frānske/Latynske wurden yn it Frysk meast skreaun sa't se klinke.

Tink mar oan:

Frysk Hollānsk
tiim team
dūse douchen
akwadukt aquaduct
frekwinsje frequentie
mikrofoan microfoon
nasjonaal nationaal
kompetysje competitie
pasjint patient
sjem jam
kompjoeter computer


Opdracht 2
Surf nei www.fryskebeweging.nl en dan knopke Fryske kompjoetertermen. Lźs de wurden ris troch: skiifstasjon, wiskknop, kaaiboerd, mūs, spaasjebalke… Wat fynst fan it brūken fan Fryske wurden yn it kompjoeterwrāldsje. Neam in pear wurden dysto wol brūke woest.

Opdracht 3
Troch it Hollānsk komme der flaters yn it Frysk, mar it kin fansels ek oarsom. In Fries dy't Hollānsk praat kin der no en dan ek nuver yn om prate. Harkje mar nei it lied fan Piter Wilkens, de ferneamde Fryske trūbadoer. Klik :

      De Friese Troedeboer

      Nou ik maak mij maar bekend, ik ben de Friese troedeboer
      ik sing mijn eigen fersjes en thuis ben ik een boer
      mijn snaren breken gauw us en mijn hals staat al wat schelf
      maar ik bats aardig op mijn ark om, ook al seg ik dat nou self
      en ik sing wel in ut Hollands, dat kan elkeneen verstaan
      ik ben de Friese troedeboer, dat is een puurbeste baan

      Nou mijn plaats dat is een stee, waar 't een brede reet heen rent
      ik woon midden op de ruimte, dat ik ben natuur talent
      en as ik op en uit ben met mijn negosie en mesiek
      dan houw ik ut bij suipe, want drinken kan dan niet
      en ik sing maar in ut Hollands, dat kan elkeneen verstaan
      ik ben de Friese troedeboer, dat is een puurbeste baan

      Ik sing over schuitjesijlen, en ons Elfstedentocht
      en ik heb zo naastkleinen al aardig wat schijfjes verkocht
      sie ik ben een tuiken een en ik weet wel hoe sulks moet
      ongaangetast en Fries dat is suiver roversgoed
      en ik sing mooi in ut Hollands, dat kan elkeneen verstaan
      ik ben de Friese troedeboer, dat is een puurbeste baan

      Nou ut naait der uit, vind je ook niet, as ik een keer sing
      al komt ut met goens krekt, sie die horen as un kring
      die hebben altijd wat te emelen, mar dan weer ik mij heel braaf
      ik seg dan: ,,Wordt toch weg jong!", ik ben liever dood dan slaaf
      en ik doe dat in ut Hollands, dat kan elkeneen verstaan
      ik ben de Friese troedeboer, dat is een puurbeste baan

      Nou wat aardig, wat een een volk niet, voor so 'n Friese troedeboer
      dat gesuitel langs de saaltjes is helendal geen poepetoer
      bedankt hoor, 't was gesellig, ik sal maar weer naar huis
      ik hoor mijn wijfje al wel weer seggen: 'Komt ur wel weer thuis?'

      o, wat zingt hij toch mooi Hollands, dat kan elkeneen verstaan
      hij is de Friese troedeboer, dat is een puurbeste baan

      Nou goeie beste mensen, ik seg 't lijk in de snuit
      dit is de eind van 't sangetje, ik heb de put der uit

Gebroken akkoorden : E - A - B

Woorden en wijze : Piter Wilkens

Opdracht:
Skriuw 10 flaters op dy't Piter sjongt… Hoe soe 't better kinne?

Opdracht 4
Besykje de flaters yn 'e tekst te finen en skriuw de ferbettersin op.
Wy neame dizze flaters, stikjes Hollānsk yn it Frysk, 'ynterferinsjes'.

  1. Geart fertsjinnet rom twahūndert gūne per wike.
  2. 's Moarns fyts ik snel nei skoalle ta.
  3. It klopt dat er fannemiddei soe komme.
  4. Kom ris hjir!
  5. Us mem en ik rinne meiļnoar lāns it strān.
  6. As it giet reinen, soesto dan de wask fan 'e line wolle helje?
  7. De opsketten jonges ha de tśn fan śs buorren fernield.
  8. Hoe stiesto tsjinoer de planne dy't wy hawwe makke?
  9. Giest mei wandeljen yn it bosk?
  10. De klasse bliuwt praten oan 't master er is.
  11. Sjochst de lammetsjes huppelje yn it weilān?
  12. Doe't śs Berber stout wie, moast se metien nei boppe.
  13. It buorfamke komt jūn by śs oppassen.
  14. Doe't wy yn Joure kamen, wie śs heit tige yn syn skik.
  15. Toen śs hūs yn in ommesjoch ōfbrānde, skrokken wy erch.

Fynst it dreech? Earst mar efkes sjen wat dyn flaters binne!
It is faaks better (as it kin fansels) om in oar neisjen te litten; it finen fan eigen flaters wol wolris net tafalle!



Opdracht 5
Hast der net noch net genōch fan? Hjir komt noch in tal 'ynterferinsjes'.

  1. De fuotballer tikte de bal behindich yn it doel.
  2. Wylst de bern op 'e dyk spylje, ite se hieltyd snoep.
  3. It wie in dūbeltsje op'e kant of hy wie sakt.
  4. Jeltsje kin net tsjin de sinne, dan kriget se flekken.
  5. Ik wit net wźr ik dat oan te danken ha.
  6. Wźr soe der de sleutels litten ha?
  7. Mei namme de lytse bern binne bang foar tonger.
  8. Dat is mar goed ek, datsto nei de toskedokter west bist.
  9. Hat dyn bril ferlern? It is elke dei itselfde!
  10. Tusken seis en sān steane wy op.
  11. Dat wiene moeilike sinnen, ik ha der hollepine fan.
  12. Ik wol persé net lije datsto dy sekkenfol jirpels tilst.
  13. Tsien tsjin ien dat ik oars hie wūn.
  14. Nynke skammet sich dea as har heit yn it skuertsje wurket.
  15. Om't ik in nachtsje by jim gean logearen, jou ik nammens śs mem in blomke.



Opdracht 6
Skriuw de kommende tiid flaters op dysto hearst of lźst.
Tink derom. Net oernimme fansels!
Aardich om dizze ekstra opjefte mei ien tegearre of mei in pear oaren meiļnoar te dwaan. It soe ek thśs kinne.

Opdracht 7
Ik wol de kommende wiken ………. (fiif wurden śt 'e list) goed brūke.
As dat slagget kies ik wer fiif nije wurden dy't geef Frysk binne.