ABCDEFGHIJKLM
NOPQRSTUVWXYZ
INDEX  

Wikipedia

   

 

                               Wikipedia

ABC-oorlogvoering, strijd met Atoom-, Bacteriologische- en/of Chemische wapens.
AD [Latijn = anno domini]: in het jaar onzes Heren. [AD 2001 = 2001]
ANC [ African National Congress] (1912) , zwarte politieke organisatie in Zuid-Afrika. Tijdens het Apartheidsbewind zette de toen illegale organisatie aan tot burgerlijke ongehoorzaamheid en stakingen.  In 1990 werd het ANC gelegaliseerd en koos het  Nelson Mandela  tot leider (1991) . Na de verkiezingen van 1994 was het ANC de belangrijkste  politieke partij van Zuid Afrika. 
AOW [Algemene Ouderdoms Wet-1956], regelt het staatspensioen in Nederland.
AWACS-vliegtuig (Airborne Warning and Control System), groot Amerikaans vliegtuig met geavanceerde radar - en vuurleidingssystemen.
 Aalmoes, gift aan een bedelaar.
Aalmoezenier, rooms katholiek priester belast met de geestelijke verzorging van militairen enz. [legeraalmoezenier, vlootaalmoezenier]
Aandeel, bewijs dat men voor een bepaald bedrag heeft bijgedragen aan het kapitaal van een bedrijf. Aandelen worden op de effectenbeurs verhandeld. [De aandeelhouder had zijn aandelen op de beurs verkocht]
Aanspreker, iemand belast met de begrafenis (aankondiging, uitvaart etc.).
Aansprekersoproer (1696) verzet van de Amsterdamse aansprekers tegen de door het stadsbestuur opgestelde begrafenisregeling.Aardappeloproer (1917) relletjes in A'dam (tijdens W.O.I) n.a.v. de uitvoer van aardappelen terwijl deze voor binnenlands gebruik gerantsoeneerd waren.
<<<
Aantjes, Willem (1923), Nederlands protestants politicus, stapte n.a.v. zijn oorlogsverleden in 1978 uit de politiek.
Aartsbisdom, kerkelijk gebied van een aartsbisschop.
Aartsbisschop, voornaamste bisschop van een kerkprovincie.
Aartsengel, een zeer voorname engel.
Aartshertog, hertog van hogere rang.
Aartsvader, man van wie een geslacht afstamt (stamvader).
 Abacus, rekenbord of telraam.
Abbas, Ferhat (1899 - 1985), Algerijns politicus. Speelde een belangrijke rol in de Algerijnse onafhankelijkheidsstrijd.
Abbasiden (750 - 1258), kaliefendynastie van het Kalifaat van Bagdad.
Abessinië , oude naam voor Ethiopië. In 1936 veroverde Mussolini dit land in het kader van de mare nostro gedachte.  
Abdicatie, troonsafstand. [abdiceren; De koningin dacht nog niet aan abdicatie]
Abdij, zelfstandig mannen- of vrouwenklooster bestuurd door een abt of abdis.
Abdis, bestuurster van een abdij
<<<
Absenteïsme, gewoonte van landeigenaren de pachtgelden niet in het pachtgebied uit te geven. (De Engelsen in Ierland in de 19de eeuw)
Aboe Bekr (ca 572 - 634), volgeling van Mohammed. Werd na diens dood de eerste kalief.
Abolitionisme, beweging voor het afschaffen van iets. In de 19de eeuw een beweging die in de VS de slavernij wilde afschaffen. In de 20ste eeuw in de VS de beweging die het drinken van alcohol wilde verbieden (Drooglegging). 
Aborigines, de oorspronkelijke bewoners van Australië.
Abortus, al dan niet kunstmatige zwangerschapsonderbreking
Abraham, stamvader van het Joodse volk.
Absis , veelhoekige of halfronde uitbouw van een kerkgebouw. 
Absolutisme, koninklijke alleenheerschappij in Europa, vanaf de zestiende eeuw.
Abstract, ontastbaar, onstoffelijk, niet concreet. [Zij hield een abstract betoog].
Abstracte kunst, kunst die weinig of geen aantoonbare overeenkomst heeft met de zichtbare werkelijkheid.
Abt, bestuurder van een abdij.
Abwehr, Duitse militaire inlichtingendienst tot 1945.
Academie, 1) instelling voor het beoefenen van wetenschap en kunst; 2) opleidingsinstituut. [De academie voor beeldende kunst]
Acanthus, in de beeldende kunst wordt het blad van de subtropische  acanthusplant als versieringsmotief gebruikt. 
Accijnzen, verbruiksbelasting op bijv. levensmiddelen, alcohol, tabak, benzine enz.
Acculturatie, het overnemen van elementen uit andere culturen.
Achaeërs, de oudere naam voor de Grieken o.a. bij Homerus.
Achaeïsche Bond (280 - 140 v. C.), Griekse politieke bond. Vooral steden op de Peloponnesus.
Acheson, Dean (1893 - 1971), Amerikaans minister van buitenlandse zaken (1949 - 1953). Was voor een sterk Europa (Marshallhulp, NAVO, Truman-doctrine) en wilde een gematigde (containment)politiek t.o.v. de USSR.   
Achilles
,beroemde  Griekse held in de Ilias.
Achterban, 1) de heerban van een achterleen; 2) de leden van een vereniging; 3) de aanhangers van een persoon.  [ Hij raadpleegde zijn achterban]
Achterhuis, het meestal achter een binnenplaatsje gelegen deel van een huis.( Anne Frank)
Achterland, gebied waar een (haven)stad   goederen van betrekt of aan levert. [Rotterdam heeft een groot achterland]
Achterleen, in leen gekregen land dat weer aan een ander in leen is gegeven.
Achterleenman, bezitter van een achterleen.
<<<
Achterraad, [Consulta] adviesraad van Margaretha van Parma.
Acropolis, hooggelegen burcht van een Griekse stad in de Oudheid. De Atheense Acropolis  is beroemd om zijn  klassieke bouwwerken.  
Act [Engels] = wet.
Acte van Verlatinghe (1581), besluit van de Staten Generaal  Filips II niet meer te erkennen als landsheer.
Act of Navigation (1651), Engelse wet die de vrachtvaart op Engeland regelde. De wet was vooral bedoeld om de vrachtvaart van de Hollanders onmogelijk te maken. In 1849 werd de wet, die in strijd was met het vrijhandelsprincipe, afgeschaft.
Actief kiesrecht, het recht bij een verkiezing een stem uit te mogen brengen op kandidaten voor een bepaalde functie. In Nederland zijn de vereisten voor de parlementsverkiezing en de Statenverkiezing :  Nederlander  , ingezetene en 18 jaar zijn.. Voor de gemeenteraadsverkiezing vervalt het Nederlanderschap.
Actiehandel (18de eeuw), aandelenhandel met een vooral speculatief oogmerk.
Activiteit, werkzaamheid, bedrijvigheid. [Hij nam deel aan verschillende activiteiten]
Action Française (1899 - 1944), Franse aarts conservatieve politieke beweging met sterke antidemocratische- en antisemitische trekken.
Activisme, Vlaamse beweging die tijdens W.O.I met hulp van de Duitse bezetting de vernederlandsing van Vlaanderen wilde doorzetten.
Actualiteit, onderwerp dat vandaag in de belangstelling staat. [actueel; Nova is een actualiteitenrubriek]
<<<
Ad interim, voorlopig, waarnemend. Minister ad interim =  minister die tijdelijk het ambt van een collega waarneemt.
Adam, bijbels figuur. De eerste mens in de Schepping.
Adams, John (1735 - 1826), Amerikaans politicus, medeopsteller van de Onafhankelijkheidsverklaring  (1776) en president van de VS (1797-1801). 
Adat, Indonesisch gewoonterecht.
Adel, groep van bevoorrechten die hun positie in de samenleving meestal door erfrecht hebben gekregen. Vaak onderscheiden de leden van de adel zich onderling weer door rangen. Later kon de koning ook iemand in de adelstand verheffen.
Adelborst, marineofficier  in opleiding .
Adenauer, Konrad (1876 - 1967), Duits christen-democratisch politicus en bondskanselier (1949 - 1963). Tijdens zijn ambtsperiode werd de Bondsrepubliek weer een welvarende, op het Westen georiënteerde soevereine staat.  
Adjudant, toegevoegd officier. [De Koningin werd gevolgd door haar adjudant]
Administratieve rechtspraak, rechtspraak die zich bezighoudt met bestuurlijke geschillen tussen particulieren en overheid en tussen overheden onderling.
Admiraal, opperbevelhebber van een vlootonderdeel.
Admiraal-generaal, in de Republiek het hoofd van de marine.
<<<
Adonis [Griekse mythologie], jonge man van bijzondere schoonheid.
Adopteren, als kind aannemen. [De kinderloze ouders adopteerden een vluchteling]
Adoptiekeizers (98 - 180), de Romeinse keizers die door hun voorganger als zoon en opvolger waren aangewezen.
Adres, verzoekschrift. Stuk gericht aan het bevoegd gezag, waarin men zijn mening kenbaar maakt. [adressant; De koning nam het adres in ontvangst]
Advent, in het kerkelijk jaar de vier weken voor Kerstmis.
Adventisten, christelijke sekte die een spoedige komst van Jezus verwacht.
Advies, raadgeving. [advies, adviseur; De klant vroeg de verkoper om advies]
Advocaat, rechtsgeleerde die verdachten, eisers en gedaagden tijdens een proces juridisch bijstaat.
Advocaat-Generaal, vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie bij het Gerechtshof en de Hoge Raad.
Advocaat-procureur, rechtsgeleerde die, zowel in het straf- als het burgerlijk proces mag optreden.
Aediel, hoge ambtenaar in het klassieke Rome. Hij was belast met de zorg voor politie, openbare werken, markten en de spelen.
Aegeus [Griekse mythologie], koning van Athene.
<<<
Aeneas [Griekse mythologie], Trojaanse held, wordt uitvoerig beschreven in een gedicht van Virgilius.
Aeolus [Griekse mythologie], god van de wind
Aeschylus (ca 525 - 456 v.C.), Grieks tragedieschrijver. De Perzen, Oresteia, Prometheus.
Aesculapius [Griekse mythologie], god van de geneeskunde.
Affiche, aanplakbiljet.
Affuit onderstel van een kanon. [Roosevelts  lijkkist werd met een affuit vervoerd] 
Agadir , Marokkaanse havenstad, zie Marokkaanse crises.
Afghaanse oorlog (1979 - 1989), burgeroorlog tussen het Afghaanse moslimverzet en de communistische, door de Sovjet-Unie militair gesteunde, regering.
Afgoderij, het vereren van valse goden (afgoden).
Aflaat, in de rooms katholieke kerk kwijtschelding van tijdelijke straf (vagevuur) na het betonen van berouw.
Afrodite [Griekse mythologie], godin van de liefde.
Afscheiding (1834), scheuring in de Nederlands Hervormde Kerk .Ontstaan van de gereformeerde kerken  van orthodoxe protestanten die de leer van Calvijn op vrij dogmatische wijze uitlegden.
Wikipedia
Afspiegelingscollege, college van B en W dat in samenstelling de politieke verhoudingen in de Gemeenteraad vrij nauwkeurig weergeeft (zie programcollege).
Afzetgebied, gebied waar goederen in grote hoeveelheden kunnen worden verkocht. [De Engelsen zochten in Afrika een nieuw afzetgebied]
Afzwering, Akte van (1581), besluit van de Staten Generaal van de Verenigde Nederlanden Filips II niet meer als landsheer te erkennen
Aga (Khan), titel van het hoofd van een Islamitische sekte in Voor Indië.
Agamemnon, tijdens de Trojaanse oorlog koning van Mycene
Agitprop (Agitatie en propaganda.), tijdens Russische revolutie woord voor het verbreiden van het communisme dmv opruiing en propaganda..
Agitator, politieke opruier
Agora (Grieks) = het marktplein in het oude Griekenland
Agrarisch, de landbouw betreffend. [Nederland verhandelt veel agrarische produkten]
Agrarische Maatschappij, samenleving waarin  landbouw en veeteelt de belangrijkste vorm van bestaan vormen.
Agrarische Revolutie, ingrijpende omwenteling in de landbouw en/of veeteelt. Dit proces begon voor het eerst in het 18de eeuwse Engeland, waar publiek land door grootgrondbezitters werd omheind om zo een efficiënte bedrijfsvoering mogelijk te maken.
Agressie, aanval. [agressief; agressor; Japan pleegde agressie tegen China]
<<<
Agrippa (64 v.C. - 12 n.chr.), Romeins veldheer en politicus, belangrijk medewerker van Augustus.
Agt, Andreas van (1931-), Nederlands katholiek politicus en minister president. (1977 - 1982).
Ahimsa, Sanskriet voor geweldloosheid. Ahimsa was het strijdmiddel van Gandhi bij zijn verzet tegen de Engelsen.
Ahriman, Perzische god van de duisternis en het kwaad.
Ajax, Griekse held in de Trojaanse oorlog. 
Aken, vrede van (1668), einde Devolutieoorlog ; einde Oostenrijkse Successie Oorlog (1748).
Akihito (1933), keizer van Japan (1989).
Akoestiek, manier waarop in een ruimte het geluid wordt weerkaatst. [De akoestiek van het Muziektheater is slecht]
Alamein, El [Egypte ] , hier versloeg Montgomery in 1942 de Duitsers onder bevel van Rommel. Beslissend keerpunt in W.O.II.
Alarik (ca 370 - 410), koning van de West Goten. Veroverde en plunderde  Rome (410)
Albert II (1934), Belgisch koning (1993- ). 
<<<
Albigenzen (ca 1200), middeleeuwse  godsdienstige beweging in Frankrijk, die sterk afweek van het officiële katholicisme en daarom streng werd vervolgd.
Albion, bijnaam voor Groot Brittannië.
Alcazar, Moorse burcht. Beroemd is die van Toledo.
Alchemie, middeleeuwse scheikunde. [alchimist; De middeleeuwse alchimisten zochten naar de steen der wijzen]
Alcibiades (450 - 404 v.ch.), Atheens politicus en generaal.
Alcuin (735 - 804), Angelsaksisch geleerde, werkzaam aan het hof van Karel de Grote.
Aldrin, Edwin (1930), Amerikaans astronaut, zette met Armstrong als eerste mens in 1969 voet op de maan.
Alemannen (vroege middeleeuwen), Germaans volk, onderworpen door de Frankische koningen.
Alexander, naam van enkele Russische tsaren. Alexander II (1856 - 1881) schafte de lijfeigenschap af (1864) en werd in 1881 door anarchisten vermoord.
Alexander de Grote (356 - 323 v.chr..) Macedonisch koning (336 - 323 v.chr), leerling van Aristoteles. Veroverde het Perzische rijk. Hij wilde de Griekse en Oosterse cultuur tot een nieuwe cultuur versmelten (Hellenisme). Na zijn dood viel zijn rijk uiteen.
<<<
Alexandrië [Noord Egypte], stad beroemd in de Oudheid om zijn grote bibliotheek.
Alfabet, reeks lettertekens in een vaste volgorde, waarmee de klanken van een taal worden weergegeven. Zo wordt het zgn. klankschrift mogelijk.
Alfonsin, Raul (1926 - 2009), Argentijns politicus, president (1983-1989).
Alfred de Grote (848/49 - 899), Angelsaksisch koning (Wessex 871 - 899), bracht de oprukkende Denen tot staan (878).
Algeciras [Zuid Spanje], stad waar in 1906 een conferentie werd gehouden. Zie Marokkaanse crises.
Algemeen Kiesrecht, kiesrecht dat iedereen heeft, ongeacht geslacht, afkomst, kennis of rijkdom. Beperking alleen in nationaliteit en leeftijd. Het A.G. bestaat uit het actief- en het passief kiesrecht.
Algemene Beschouwingen, hiermee begint de openbare behandeling van een wetsontwerp in de Tweede en Eerste Kamer. De kamerleden bespreken dan vooral de hoofdlijnen en de achtergronden van het wetsontwerp.
Algemene Maatregel van Bestuur, een door de regering afgekondigde, voor iedereen geldende regel. De minister moet vooraf advies vragen aan de Raad van State. Iets regelen d.m.v. een A.M.V.B kost minder tijd dan d.m.v. een wet.
Algemene Rekenkamer, onafhankelijk college dat het beheer van de financiële middelen van de overheid controleert.
Wikipedia
Algemene Vergadering, onderdeel van de Verenigde Naties, waarvan alle lidstaten deel uitmaken. De Algemene Vergadering komt een aantal malen per jaar bijeen en behandelt dan belangrijke wereldproblemen. Ook kiest de vergadering de niet permanente leden van de Veiligheidsraad.
Algerijnse Oorlog (1954 - 1962), Algerijnse onafhankelijkheidsoorlog. Ondanks de wens van de colons voor een Frans Algerije werkte generaal De Gaulle toe naar algehele onafhankelijkheid. 
Alibi [Latijn = elders], het wettig bewijs dat men tijdens het misdrijf ergens anders was. [De verdachte had geen waterdicht alibi]
Allah, de naam van God in de Islam.
Alle Deutschen heim ins Reich, [Duits = Alle Duitsers in het rijk terug]. Nationaal socialistische leus voor de minderheden in de grensgebieden.
Allegorie, abstracte begrippen worden uitgebeeld door personen. [allegorisch. In het stuk speelde zij de Goedheid] 
Allende, Salvador (1908-1973), Chileens marxistisch president. Vond de dood bij een tegen zijn linkse bewind gerichte militaire staatsgreep. 
Alliantie, verbond tussen twee of meer staten.
Allochtoon, niet inheems, van elders komend. Men spreekt in een land van de autochtone- en allochtone bevolking.
<<<
Allonge-pruik, grote zeventiende-eeuwse krulpruik. 
Almanak, jaarboek met kalender en gegevens over allerlei evenementen en gebeurtenissen die dat jaar zullen plaatsvinden. [Studentenalmanak]
Al-Quaeda, internationaal opererende fundamentalistische moslimorganisatie van terroristen.Wordt geleid door Bin Laden.
Altaar, offertafel. [In de tempel stond een altaar gewijd aan Zeus]
Alternatief, de andere mogelijkheid. [Er was geen alternatief. Hij moest in dienst]
Alva, Fernando van (1507 - 1582), Spaans landvoogd in de Nederlanden (1567 - 1573). Werd door Filips II gestuurd om de Beeldenstormers te straffen, de ketters te vervolgen en het absolutisme in te voeren. Wilde vaste belastingen heffen (o.a. de Tiende Penning). Hij maakte zich gehaat door de Bloedraad. 
Amalia van Solms (1602 - 1675), vrouw van Frederik Hendrik.
Amalrik, Andrej (1938 - 1980), Sovjetrussisch schrijver en dissident. Haalt de Sovjetunie 1984?
duldde.
Ambacht, oud handwerk of bedrijf bijv. klompenmaker. [ambachtsman, ambachtelijk]
Ambassade, kantoor en ambtswoning van de ambassadeur
Ambassadeur, hoogste diplomatieke vertegenwoordiger van een staat bij een andere staat. [ De koningin ontving de Engelse ambassadeur]
Ambon [Indonesië], eiland. Tijdens de Nederlandse koloniale periode dienden veel   Ambonezen in het KNIL. Na de soevereiniteitsoverdracht vertrokken duizenden ex militairen naar Nederland en vormden daar een militante op terugkeer hopende groepering.
Ambrozijn [Griekse mythologie], het voedsel van de goden.
Ambt, een betrekking of functie bij de overheid of de christelijke kerk.
Ambtenaar, werknemer in dienst van de overheid.
Amendement, wijziging in een (wets)voorstel. Alleen de Tweede Kamer heeft het recht van amendement.
Amenophis, Griekse naam voor de Egyptische koningsnaam Amenhotep.
Amenothep III (ca 1400 v. chr.), Egyptische koning, beroemd door zijn tempels bij Karnak en Luxor. 
American way of life [ Engels = de Amerikaanse levensstijl].
Amerikaanse Burgeroorlog (1861 - 1865), burgerstrijd tussen het federale Republikeinse Noorden en het confederale Democratische Zuiden van de VS. De democratisch ingestelde en geïndustrialiseerde Noordelijke staten ondervonden steeds meer verzet van het aristocratische en agrarische Zuiden. Belangrijke geschilpunten waren de slavernij op de plantages en de verhouding tussen Federatie en deelstaten. Na de verkiezing van de Noordelijke republikein Abraham Lincoln scheidde het Zuiden zich af (Confederatie). Vlak na de Noordelijke eindoverwinning werd Lincoln vermoord. Hierdoor kreeg de Reconstructieperiode een veel minder verzoenend karakter. De slavernij werd afgeschaft maar nieuwe problemen ontstonden in de vorm van rassendiscriminatie en - segregatie en het optreden van de Ku Klux Klan
Amerikaanse Vrijheidsoorlog (1775 - 1783), vrijheidsstrijd van de 13 Engelse koloniën in Noord Amerika. Een belastinggeschil deed de strijd ontbranden. In 1776 verklaarden de 13 koloniën zich onafhankelijk. Bij de vrede van Parijs (1783) erkende Engeland de Verenigde Staten van Noord Amerika.
Amfibie, dier dat zowel op het land als in het water leeft.

Amfitheater, rond of ovaal openluchttheater bij de Grieken en Romeinen
Amfora, in de klassieke oudheid  grote vaas voor het bewaren van olie en wijn..
Amiens [Noord Frankrijk] stad, waar in 1802 de Engelsen en de Fransen (Napoléon) de vrede van A. sloten.
Amin, Idi (1925-2003), Ugandees militair. Werd in 1971 na en staatsgreep president (1971 -  1979). Berucht door zijn meedogenloze optreden tegenover zijn tegenstanders. 
Amnestie, algemeen kwijtschelding van straffen. Wordt alleen verleend aan een hele groep, bijvoorbeeld bij de troonsbestijging van een vorst.
Amnesty International (1961), internationale humanitaire organisatie. Tracht vooral het lot van politieke gevangenen onder de aandacht te brengen.
Amon, ook wel Amon-Re, een van de belangrijkste oud Egyptische goden.
Amor [Romeinse mythologie], god van de liefde.
Amputatie, het afzetten van een arm of been. [amputeren]
<<<
Amritsar [Noord India] (1919), stad waar de Britse koloniale troepen bij een bloedige ordehandhaving meer dan 1500  slachtoffers maakten.
Amulet, afweermiddel tegen ziekte en onheil.
Amundsen, Roald (1872 - 1928), Noors poolreiziger,  bereikte als eerste de Zuidpool (1911).
Anabaptisten, ook wel Wederdopers genoemd. Protestantse groepering die tegen de doop van kinderen was. Als kind gedoopte volwassenen moesten dus opnieuw gedoopt worden. In de 16de eeuw traden in Münster felle dopers op o.l.v. Jan Beukelsz van Leiden. Zij dachten dat Gods koninkrijk op aarde nabij was. Een bekende wederdoper in Nederland was Menno Simonsz.
Anachronisme, het niet in de tijd passen. [anachronistisch. Een vliegtuig in de middeleeuwen is een anachronisme]
Analfabetisme, het niet kunnen lezen en schrijven. [analfabeet]
Analyse, een samengesteld geheel ontleden in zijn bestanddelen om daardoor het geheel beter de begrijpen. [analyseren; Hij maakte een knappe analyse van de politieke toestand]
Anarchie, toestand van regeringloosheid, van politieke chaos. De overheid is niet  in staat de orde te handhaven. [ Er heerste in dat land totale anarchie]
Anarchisme, leer die elke vorm van autoriteit afwijst, maar vooral die van de staat. De van nature goede mens zal zonder dwang komen tot samenwerking met anderen. Belangrijke anarchisten zijn Bakoenin, Kropotkin en Proudhon. [anarchist, anarchistisch]
Anatomie, ontleedkunde; lichaamsbouw. -[anatoom, anatomisch. De anatomie van de mens]
Ancien Regime, de Franse samenleving voor het revolutiejaar 1789. Kenmerken van het A. waren o.a. absolutisme, geprivilegeerde- standenmaatschappij, mercantilisme en staatsgodsdienst. kaleidoscoop
Andersen, Hans Christian ( 1805 - 1875), Deens schrijver van sprookjes en vertellingen. Het meisje met de zwavelstokjes.
Andreotti, Giulio (1919 -), Italiaans christen democratisch politicus en minister president (7x).
Andropov, Juri, (1914 - 1984), Sovjetrussisch politicus, partijsecretaris (1982) en president (1984) van de USSR. 
Angelen, Germaans volk dat zich met de Saksen in de vijfde en zesde eeuw in Engeland vestigde.
<<<
Angelsaksen, naam van Germaans volk, dat in 5de en de 6de eeuw naar Engeland overstak. Het Angelsaksische tijdperk duurde tot 1066 toen Willem van Normandië Engeland veroverde.
Anglicaanse Kerk, Engelse staatskerk in 1534 door Hendrik VIII gesticht. De A.Kerk is een protestantse kerk met een aantal uiterlijke kenmerken van de Rooms Katholieke kerk o.a. de bisschoppen en de liturgie.
WikipediaAnjerdag (29 juni 1940), de eerste verjaardag van prins Bernhard tijdens de bezetting met veel (aanhankelijkheids) demonstaties
Anjerrevolutie (1974), staatsgreep van Portugese officieren waardoor een einde kwam aan het fascistische bewind. 
Anjou, hertog van (1556 - 1584), Franse koningszoon. Werd in 1580 door de Staten Generaal als landsheer erkend (1580-1583).
Anna Paulowna (1795 - 1865), dochter van tsaar Paul I. Was gehuwd met de Nederlandse koning Willem II
Annalen, jaarboeken, gebeurtenissen van jaar op jaar beschreven. [Tacitus beschreef de Romeinse geschiedenis in zijn Annales]
Annexatie, inlijven van gebied. [annexeren. Hitler ging over tot annexatie van Tsjecho-Slowakije]
Anno, in het jaar [anno 2002]
Anno Domini, in het jaar onzes Heren
Wikipedia
Annuleren, opzeggen, ongeldig verklaren. [ De vakantiereis moest worden geannuleerd]
Anschlusz (1938), de onder druk van Hitler tot stand gekomen aansluiting van Oostenrijk bij Duitsland.[[L]]
Anti, in samenstellingen tegen, een vijand van. [antirevolutionairen, antisemitisme]
Anti autoritair, gekeerd zijn tegen de autoritaire structuur van gezin en samenleving. [Zij kreeg een anti autoritaire opvoeding]
Anti Corn Law Ligue (1839 - 1847), Engelse anti-graanwetbond, gericht tegen de graanwetten die de landbouw beschermden.
Anti Klerikalisme, het verzet tegen de invloed van de katholieke kerk op niet kerkelijke organisaties. [anti-klerikaal]
Anti Komintern (1936/37), verbond tussen Duitsland, Italië en Japan gericht tegen de Komintern.
Anti Revolutionaire Partij (ARP, 1878- 1973), door A. Kuyper opgerichte partij, uitgaand van Gods almacht dit   in tegenstelling tot de tijdens de Franse revolutie gepropageerde volkssoevereiniteit. Aanhang vooral onder de gereformeerden in Nederland. Ging op in het CDA .
Antimilitarisme, beweging tegen het hebben van een leger. [antimilitarist, antimilitaristisch]
Antisemitisme, haat t.a.v. alles wat joods is. [antisemiet]
<<<
Antithese, tegenstelling, het tegen over elkaar stellen. [These en antithese vormen vaak een synthese]
Antizionisme, het verzet tegen het streven van het zionisme.
Antonescu, Ion (1882 - 1946), Roemeens maarschalk en regeringsleider. Collaboreerde tijdens W.O.II met Duitsland.
Antonius (82 - 30 v.C.), Romeins veldheer en politicus. Eerst mede- daarna tegenstander van Octavianus. Trouwde met Cleopatra.
Antroposofie, door  Rudolf Steiner ontworpen gedachtengoed dat harmonie tracht te vinden tussen een aantal levensgebieden en wijsgerige gedachten
Anubis, Egyptische god van het dodenrijk, voorgesteld als jakhals of als man met de kop van een jakhals.
Aoun, Michel (1935), Libanees militair en politicus.
Apartheid (1948-1990), Zuid Afrikaanse politiek om de verschillende bevolkingsgroepen, in eigen woongebieden tot ontwikkeling te laten komen. Deze politiek had veelal discriminatie en segregatie van de niet blanken tot gevolg.
Apocalyps, openbaring van verborgen  dingen, genoemd naar het laatste Bijbelboek.
Apollo [Griekse mythologie], god van de dichtkunst en de muziek.
Apolloprojekt, Amerikaans ruimtevaartprogramma, gericht op bemande expedities naar de maan. (1969 maanlanding van Armstrong en Aldrin)., kaleidoscoop
Apologie, verweerschrift, je schriftelijk ergens tegen verdedigen. [Willem van Oranje schreef een Apologie]
Apostel, volgeling, leerling. [Jezus had 12 apostelen]
Appeasementpolitiek [Engels = een politiek gericht op verzoening]. Bekend is de A. van Chamberlain t.a.v. Hitler  tijdens de conferentie van München in 1938.
Appèl, van een uitspraak of vonnis in hoger beroep gaan; naar een hogere rechter gaan om een uitspraak of vonnis te laten herzien.
Appel, Karel (1921 - 2006), Nederlands schilder, medeoprichter van de Cobragroep.
April meistaking (1943), tijdens de Bezetting staking n.a.v. het weer in krijgsgevangenschap voeren van Nederlandse militairen.
Aprilbeweging  (1853). In Nederland  protestants verzet tegen de nieuwe katholieke organisatie. (o.a. in bisdommen).
Aquaduct, een bovengrondse waterweg. [Rome kreeg water via de aquaducten]
Aquino, Corazon (1933 - 2009), president (1986 - 1992) en regeringsleider (1986 - 1992) van de Filippijnen. 
Aquino, Thomas van (1225 - 1274), invloedrijk middeleeuws theoloog en wijsgeer. ( zie scholastiek)
Arabesk, versiering, bestaande uit sierlijk slingerende planten motieven, vooral toegepast in de
Arabische kunst. Het is de Islamiet namelijk verboden levende wezens af te beelden. <<<
Arabieren, bewoners van Arabië. Veroverden na de overgang tot de Islam in de 7de eeuw grote delen van het Nabije Oosten, Noord Afrika en Spanje (K).
Arabische cijfers, de cijfers 0 t/m 9. (zie Romeinse cijfers)
Arabische Liga (1945), vereniging van Arabische staten ter behartiging van gemeenschappelijke belangen
Arafat, Yasser ( 1929 -  2004), Palestijns  politicus, leider van de (guerrilla) beweging El Fatah (1964) en de PLO (1969). Voorzitter van het autonome gebied Palestina (1998).
Arbeidsdienst, Nederlandsche (1941), op militaire leest geschoeide organisatie, waarin jonge mannen tot bepaalde werkzaamheden werden verplicht.
Arbeidsinspectie, overheidsorgaan belast met het toezicht op de naleving van de veiligheidswetten.
Arbeidsdeling, inzet van arbeiders in het produktieroces daar waar zijn het best voor geschikt zijn.
Arbeitseinsatz [arbeidsinzet], (1942 - 1945), tijdens de Bezetting gedwongen tewerkstelling van Nederlandse arbeiders in Duitsland.
Arbitrage, oplossing van een geschil door scheidsrechters. [arbiter. Het Hof van Arbitrage deed uitspraak in het conflict]
Archeologie, geschiedwetenschap op grond van opgravingen en bodemvondsten. [archeoloog, archeologisch]
Wikipedia
Archief, bewaarplaats van belangrijke geschriften en oorkonden. [archivaris]
Archimedes (287 - 212 v.C.), Grieks wis- en natuurkundige.
Archont, hoogste ambtenaar in het oude Athene. Er waren 9 archonten.
Ardennenoffensief, Duits wanhoopsoffensief in december 1944 o.l.v. Von Rundstedt. Liep vast. 
Arena, met zand bestrooid midden gedeelte van een amfitheater; strijdperk. [de gladiatoren bestreden elkaar in de arena] 
Areopagus, hoogste rechtbank in het klassieke Athene.
Ares [Griekse mythologie], oorlogsgod.
Argonauten [Griekse mythologie], helden die op zoek gingen naar het gulden vlies.
Ariadne [Griekse mythologie] dochter van koning Minos. Hielp Theseus d.m.v. een wollen draad uit het labyrint te ontsnappen.
Arianisme (ca 325), christelijke leer die de vader-zoon eenheid verwerpt.
Ariëns, Alphonse (1860 - 1928), Nederlands priester. Grondlegger van de katholieke arbeidersbeweging.
 Ariërs, Indo-Germanen. De Nazi's gebruikten het woord om er alle niet-joden mee aan te duiden.
Ariërverklaring, tijdens het Naziregime verklaring van niet-joodszijn.
Aristide, Jean Bertrand, Haïtiaans geestelijke en politicus, president (1991 - 1994).
Aristocratie, 1) de voorname (door geboorte en/of bezit) families van een land; 2) regeringsvorm waarin vooraanstaanden in de maatschappij een zeer belangrijke rol spelen. [aristocraat, aristocratisch]
Aristoteles (384 - 322 v.C.), Grieks wijsgeer, leermeester van Alexander de Grote.
Ark, 1) volgens het bijbelverhaal het vaartuig waarmee Noach, zijn familie en een aantal dieren de zondvloed overleefden; 2) in het oude Israël de kist die de wetten bevatte.
Arkwright, Richard (1732 - 1792), Brits uitvinder met name van textielmachines.
Armada, (1588), een door Filips II uitgezonden vloot om Engeland te veroveren en de Nederlanden te onderwerpen.
Arminianen ( 17de eeuw), medestanders van Arminius, de latere remonstranten.
Armstrong, Neil (1930), Amerikaans astronaut. Zette in 1969 als eerste mens voet op de maan.
Arminius (1560 - 1609), Nederlands predikant en hoogleraar, verzette zich tegen het strenge calvinisme (predestinatieleer). <<<
Arnhem, slag om (1944),  grootscheepse geallieerde luchtlandingsoperatie om de brug bij Arnhem, mislukte.
AROB [Administratieve Rechtspraak Overheidsbeschikkingen]
Arrest, 1) uitspraak van gerechtshof of Hoge Raad; 2) voorlopige aanhouding. [Bij arrest van de Hoge Raad werd hij vrijgesproken; Hij zit in arrest]
Arrondissement 1) rechtsgebied van een rechtbank; 2) onderafdeling van een departement.
Arrondissementsrechtbank, rechtbank in Nederland waar misdrijven en zware overtredingen worden behandeld. Men kan hier ook in hoger beroep gaan van een vonnis van de kantonrechter. Nederland is verdeeld in 19 arrondissementen met evenzoveel rechtbanken.
Arsenaal, wapenmagazijn;  (fig.)alle ten dienste staande middelen. [Hij had een arsenaal aan uitvluchten]
Artefact, prehistorisch, door de mens gemaakt voorwerp.
Artemis [Griekse mythologie], Griekse godin van de jacht.
Artevelde, Jacob van (ca 1290 - 1345), Vlaams volksleider, verzette zich tegen de Franse koning.
Arthur, koning in vele Brits-Keltische sagen, de zgn. Arthurromans
Artikelsgewijze behandeling, na de Algemene Beschouwingen wordt in de Tweede Kamer elk artikel van een wetsontwerp afzonderlijk behandeld met eventuele amendementen. Over elk artikel wordt ook apart gestemd.
Wikipedia
Artillerie, alles wat met geschut (kanonnen) te maken heeft. [artillerist; De artillerie schoot het dorp plat] 
Art nouveau, Europese stijlperiode (1890 - 1910) in architectuur en decoratie, gekenmerkt door a-symmetrie , golvende lijnen en gestileerde plantmotieven. In Duitsland de Jugendstil. 
As (Rome-Berlijn), de samenwerking tussen Duitsland (Hitler) en Italië (Mussolini). [De      Asmogendheden]  
Ascese, strenge en vrome levenswijze. [asceet, ascetisch]
Asclepius [Griekse mythologie], god van de geneeskunde. 
ASEAN (Association of South-East Asian Nations) 1967, samenwerkingsverband van Aziatische landen ( oorspronkelijk Indonesië, Thailand, Maleisië, Singapore en de Filippijnen) met als doel sociaal-economische samenwerking.
Asiel, toevluchtsoord, wijkplaats. [De politieke vluchtelingen kregen in Nederland geen asiel]
Asielzoeker, iemand die asiel vraagt.
Asiento (1543 - 1834), door de Spaanse regering verleende vergunning voor het invoeren van negerslaven in de Spaanse koloniën.
Asjkenaziem, oorspronkelijk in Midden en Oost Europa wonende joden met Jiddisch als voertaal en een eigen liturgie (zie ook Sefardiem)
Asociaal, zich niets aantrekken van de regels en de belangen van een groep. [De jongen gedroeg zich asociaal]
Assad, Hafiz al (1928 - 2000), Syrisch militair en politicus, staatshoofd (1971-2000).
Assemblee [Frans = vergadering].
Assemblee Nationale, Franse volksvertegenwoordiging.
Assignaat (1789), door de Franse revolutionairen uitgegeven papiergeld op onderpand van de in beslag genomen kerkelijke bezittingen.
Assimilatiepolitiek, kolonisatiepolitiek  met name van de Fransen en de Portugezen. Doel was de inheemse bevolking geheel op te nemen in de eigen cultuur.
Associatiepolitiek, kolonisatiepolitiek  met name van de Engelsen en de Nederlanders. Doel was samenwerking met de inheemse bevolking op basis van gelijkwaardigheid.
Assoerbanipal (668 - 626 v.C.), Assyrische koning, veldheer en beschermer van wetenschap en kunst.
Assyriërs, Oosters volk, wonend in Mesopotamië; hoofdstad Ninevé. De A. onderwierpen vele volken en stichtten een groot rijk waarvan het hoogtepunt viel ca 750 v.C.
Astrid, koningin (1905 - 1935), koningin van België (1934 - 1935), kwam om het leven bij een auto-ongeluk
Astrolabe,
hoekmeter in de sterrenkunde.
<<<
Astrologie, het voorspellen van de toekomst uit de stand van de sterren. [astroloog, astrologisch]
Astronaut, ruimtevaarder.
Astronomie, sterrenkunde. [astronoom, astronomisch; De astronomie heeft veel nut gehad van de ruimtevaart]
Ataturk, Kemal (1881 - 1938), Turks nationalist en president (1923 - 1938). Grondlegger van de moderne Turkse republiek.
Ateliers nationaux (1848), Parijse werkplaatsen voor werklozen, een idee van Louis Blanc. Liep uit op een mislukking.
Atheïsme, het bestaan van een god ontkennen. [atheïst]
Athene,[ Griekse mythologie] godin van de wijsheid.
tientallen jaren. In 1904 was Atjeh geheel onderworpen.
Atlantic Charter (1941), door Roosevelt en Churchill opgestelde verklaring waarin de grondslag werd gelegd voor de naoorlogse internationale politiek.
Atlantikwall (1942 - 1944), de door Hitler aangelegde verdedigingslinie aan de kust van de Atlantische Oceaan en de Noordzee.
<<<
Atlantisch Handvest, zie Atlantic Charter.
Aton, Egyptische zonnegod.
Atrecht [Zuid Belgische stad], Unie van (1579), verbond van de opstandige katholieke zuidelijke Nederlanden, tot stand gebracht door Parma, waardoor er een verzoening kwam met Filips II.
Atrium, de niet geheel overdekte centrale binnenruimte van een   klassiek Romeins huis.
Attaché, iemand die aan een gezantschap is toegevoegd. [De militaire attaché woonde de parade bij]
Attila (ca 450), koning van de Hunnen. Beheerste een groot deel van Oost en Midden Europa en deed invallen in West Europa.
Attische Zeebond (477 v.C.), bond van Griekse zeesteden o.l.v. Athene. Voornaamste doel was de Perzische macht te breken.
Audiëntie, plechtige ontvangst. [Hij ging op audiëntie bij de koning]
Audiovisueel, het horen en zien betreffend. [Die school heeft veel audiovisuele hulpmiddelen]
Auerstädt [ Zuid Duitsland], stad in de buurt waarvan  Napoléon in 1806 de Pruisen versloeg.
Aufklärung, Duits woord voor de Verlichting.
Augsburg, godsdienstvrede van (1555), overeenkomst tussen Karel V en de Duitse vorsten waardoor deze  voortaan zelf mochten bepalen welke godsdienst in hun gebied de heersende zou zijn.
Augustinus (354 - 430), kerkvader in de vroeg-christelijke kerk.
Augustus (27 v.chr. - 14 ), eretitel van Octavianus, de eerste Romeinse keizer.
Aurelianus (214 - 275), Romeins keizer.
Aureool, stralenkrans rond het hoofd van Christus en de heiligen.
Auriol, Vincent (1884 - 1966), Frans socialistisch politicus en president (1947 - 1954).
Ausgleich (1867), regeling waarbij het keizerrijk Oostenrijk en het koninkrijk Hongarije zelfstandig werden maar verbonden bleven door een personele unie.
Auschwitz [Zuid Polen], stad waar tijdens W.O. II de Nazi's in het gelijknamige vernietigingskamp meer dan 1 miljoen joden vergasten.camerascoop
Auspiciën, onder ..van. onder leiding,  onder bescherming van.
Aus der Fünten, Ferdinand (1909 - 1989), Duits SD- functionaris verantwoordelijk voor de deportatie van de Nederlandse joden. Werd als oorlogsmisdadiger veroordeeld.
Austerlitz [Tsjechië], stad in de buurt waarvan Napoléon in 1805 de Russen en Oostenrijkers versloeg.
<<<
Ausweis, tijdens de Bezetting een identiteitsbewijs.
Autarkie, het van niemand afhankelijk zijn. Vooral gezegd van landen die niet afhankelijk willen zijn van de invoer van produkten. [In de dertiger jaren streefde Duitsland naar autarkie]
Autochtoon, van de oorspronkelijke bewoners afkomstig.
Autocratie, regeervorm waarbij ťťn  persoon alle staatsmacht in handen heeft.[ Onder de tsaren was Rusland een autocratie]
Auto-da-fé, publieke terechtstelling van ketters in Spanje en Portugal in de zestiende en zeventiende eeuw.
Automatisering, het uitschakelen van menselijke handelingen. [automaat, automatisch; De automatisering van het fabricageproces maakte velen werkloos]
Autonomie, het recht zelf regels te mogen opstellen. [autonoom; In Nederland hebben de provincies en gemeenten een beperkte mate van autonomie]
Autoritair, eigenmachtig, gewoon zijn gezag te doen gelden. [Hij is een autoritaire vader]
<<<
Autoriteit, gezag, overheidspersoon. [Er waren veel autoriteiten op de receptie]
Avant Garde, [Frans = voorhoede]. Groep jonge vooruitstrevende kunstenaars.
Avaren, Mongoolse stam die vanaf de zesde eeuw plunderend door Europa trok en uiteindelijk door Karel de Grote werd verslagen.
Avignon [Zuid Frankrijk], stad, waar in de middeleeuwen de paus een aantal jaren in ballingschap leefde.
Avondklok, verbod om zich 's avonds of 's nachts op straat te bevinden. [De Duitsers stelden een avondklok in]
Avondland - waar de zon ondergaat- West Europa tegenover het Morgenland.
Aya Sofia (Hagia Sophia),  Byzantijnse koepelkerk in Istanboel. Onder de Islam een moskee , met bijgebouwde minaretten.
Ayatollah, Sji'ietisch geestelijke met vaak politieke macht 
Azteken, hoog beschaafd Midden Amerikaans volk. In 1520 door Cortez onderworpen, waarna hun cultuur te gronde ging. 
Azingcourt [Noord Frankrijk ] , plaats waar tijdens de Honderdjarige Oorlog Engelse boogschutters een Frans ridderleger versloegen (1415).


Wikipedia