C-14 methode, radiokoolstofdatering.
Door het meten van de radioactiviteit in de aanwezige koolstof kan de ouderdom
van zeer oud fossiel materiaal worden vastgesteld.
Cabral, Pedro (1460 - 1526), Portugees
ontdekkingsreiziger, bereikte in 1510 Brazilië dat een Portugese kolonie
werd.
Cadet, leerling-officier.
Caesar
(100
- 44 v.chr.), Romeins staatsman. Veroverde
Gallië en bekleedde vele hoge ambten. Werd in 44 v.chr. op de Idus
van Maart door een aantal senatoren vermoord,
op verdenking de Republiek te willen afschaffen.
Caetano, Marcello (1906 - 1980),
Portugees politicus en dictator (1968 - 1974). Werd in 1974 afgezet (Anjerrevolutie).
Caligula (12 - 41), Romeins keizer berucht
om zijn tiranniek bewind.
Callaghan, James (1912
- 2005), Brits socialistisch politicus en minister president (1976 -1979).
Cals, Joseph (1914 - 1971), Nederlands
katholiek politicus en minister van Onderwijs (1952-1963), minister president
(1966) . Architect van de Mammoetwet. Werd
in de Nacht van Schmelzer (1966)
ten val
gebracht.
Calvijn,
Johannes(1509
- 1564), Protestants theoloog.van het Calvinisme.
<<<
Calvinisme, Protestantse levensbeschouwing
die uitgaat van de soevereiniteit
God's, de Bijbel als enige grondslag ziet van het geloof en sterk de nadruk
legt op de praktische toepassing van het geloof in het dagelijks leven
Camara, Helder (1909 - 1999), Braziliaanse
aartsbisschop. Streefde met zijn bevrijdingstheologie
naar een geweldloze revolutie om de Zuid Amerikaanse samenleving fundamenteel
te veranderen.
Cambyses (555 - 522 v.chr.), Perzisch
koning, veroverde in 525 v.chr. Egypte.
Camisards, protestantse boeren in de
Franse Cevennes die zich vergeefs verzetten (1702 -1711) tegen de vervolgingen
onder Lodewijk XIV.
Camorra, Italiaans geheim crimineel genootschap.
Camoufleren, onzichtbaar of
onopvallend maken. [camouflage. De soldaten waren goed gecamoufleerd]
Camp David, akkoorden van
(1978), basisovereenkomst
tussen Egypte en Israël voor een te sluiten vredesverdrag. De Amerikaanse
president Carter speelde hierbij een
bemiddelaarsrol.
<<<
Campen, Jacob van, (1595
-1657), Nederlands architect en schilder. Paleis op de Dam, en het Haagse
Mauritshuis.
Campoformio, vrede van (1797),
Oostenrijk ruilde met Frankrijk de Zuidelijke Nederlanden tegen Venetië.
Cannae [Zuid Italië], slag bij (266 v.chr.), Carthago versloeg o.l.v.
Hannibal de
Romeinen.
Canossa [Noord Italië]
, tocht naar (1073), boetetocht van Keizer
Hendrik IV naar C. om daar de paus te vragen de ban
op te heffen.
Capet, Hugo (ca 996), stamvader
van het Capetingische huis.
Capetingen (927 - 1328), Frans vorstenhuis.
Capitool, 1) een van de zeven heuvels
van Rome; 2) In de VS het gebouw van het Congres.
Capitulatie, overgave. [ capituleren,
Na het bombardement op Rotterdam werd de capitulatie-overeenkomst getekend)
Capone, Alfonso (Al) (1895
- 1947), Amerikaans gangsterleider. Vooral berucht geworden tijdens de
Drooglegging.
Capucijners, rooms katholieke kloosterorde.
Caravaggio,
Michelangelo
da (1573-1610), Italiaans barokschilder.
Carbonari, geheim Italiaans genootschap,
dat zich in de 19de eeuw verzette tegen buitenlandse overheersing.
Carillon, klokkenspel.
Carlisten, 19de eeuwse Spaanse politieke
beweging. Voorstanders van een streng katholieke conservatieve
monarchie.
Carmichael, Stokeley (1941),
Amerikaans negerleider van de Black Panther
beweging.
Wikipedia
Carnavon, George (1866
- 1923), Engels amateur archeoloog, bekend door de vondst
an het graf
van Toet anc Amon.
Carnegie, Andrew (1835
- 1919), Amerikaans staalmagnaat en filantroop.
Schonk een enorm bedrag voor de bouw van het Haagse
Vredespaleis.
Carpe diem, Latijn = pluk de dag.
Carpetbaggers, Amerikaanse avonturiers
en gelukzoekers uit het Noorden die tijdens de Reconstructieperiode
naar het Zuiden trokken.
Carré,
slagorde
waarbij de soldaten in een compact vierkant staan opgesteld.
Carrière , loopbaan. [Hij had
een prachtige carrière gemaakt]
Carstens, Karl (1914
- 1992), president
Duitse Bondsrepubliek (1979 - 1984).
Carter, Jimmy (1924 - ),
Amerikaans democratisch politicus en president (1976 - 1980).(zie Camp
David)
Carter, Howard (1873 - 1935),
Brits Egyptoloog. Ontdekte in 1922 het graf van Toet
anc Amon.
Carthago, Noord-Afrikaanse stad. In de
tweede en eerste eeuw v chr. de grote tegenspeler van het opkomende Rome.
De strijd om de hegemonie in en rond de Middellandse
Zee werd door de Romeinen gewonnen. Carthago werd in 146 v chr. geheel
verwoest.(zie Punische oorlogen)
Cassatie, het vernietigen van een vonnis
of arrest van een lagere rechter. In Nederland
heeft alleen de Hoge
Raad het recht van C.
Castellum, Romeinse
legerplaats of waterbouwwerk.
Castreren, onvruchtbaar maken door het wegnemen
van de zaadballen.
Castro,
Fidel
(1927-), Cubaans communistisch dictator. Kwam na een guerrillastrijd in
1958 aan de macht en veranderde de Cubaanse maatschappij grondig. ,
kaleidoscoop
Catacomben,
onderaardse
gangen, die door de vroeg-christenen als
schuil- en begraafplaats werden gebruikt.
Catechismus, leerboek dat in vraag
- en antwoordvorm de leer van de christelijke kerk behandelt. [catechisatie,
catechisant]
Catharina van Aragon
(1485 - 1526),
eerste vrouw van Hendrik VIII die zich
in 1534 van haar liet scheiden.
Catharina de Medicis (1519
- 1589), invloedrijke en sluwe Franse koningin en koningin-moeder. Zij
was medeverantwoordelijk voor de Bartholomaeüsnacht.
<<<
Catharina II (de Grote) (1729 - 1796),
Russische tsarina. Stond open voor Westerse
denkbeelden. Zij veroverde grote gebieden op de Turken.
Cato, Marcus(234 - 149 v.C.), Romeins politicus
en schrijver, bekend om zijn felle haat jegens Carthago.
Cats, Jacob, (1577 - 1660), Nederlands
magistraat en dichter.
Caudillo, Spaans = leider. Titel van
generaal Franco.
Cavalerie, ruiterij.
Cavour, Camillo (1810 - 1861),
Italiaans liberaal staatsman, minister van het koninkrijk Sardinië.
Grondlegger van de Italiaanse eenheidsstaat.
CHUen
KVP.
CDU, Christlich Demokratische Union, grote
politieke partij in de BRD.
Ceausecu, Nicolae (1918 - 1989),
partijsecretaris van Roemeense Communistische partij (1965) en president
(1974), werd na volksopstand geexecuteerd.
Celibaat, het ongehuwd zijn. [celibatair]
Censor, hoogste ambt in het klassieke
Rome. De censor hield toezicht op de levenswandel van de aanzienlijken
en verzorgde de census.
Census, schatting. De censor maakte een
schatting van het vermogen van de Romeinen om hen op grond daarvan iemand
belasting op te leggen.
Censuskiesrecht, kiesrecht dat
gebaseerd is op de hoogte van de jaarlijkse belastingbijdrage.
Censuur, toezicht van de staat of de kerk
op wat gepubliceerd wordt. [censor, ongecensureerd]
Centaur
[Griekse mythologie], paard
met bovenlichaam van een man.
CENTO, Central Treaty Organization
(1955), militair verdrag tussen de VS, Engeland en een aantal staten in
het Midden- en Verre Oosten.
Centraal Comité, in de
USSR
het door het Partijcongres gekozen uitvoerend
orgaan van de Communistische partij.
Centraal Plan Bureau, Nederlands
adviesorgaan van de regering op economisch gebied. Het CPB. rekent ook
allerlei economische plannen door en stelt prognoses op.
Wikipedia
Centralen, naam voor de Duitsers, de
Oostenrijkers en de Turken en hun bondgenoten tijdens
W.O.I.
Centralisatie, het samentrekken
in één punt, meestal van een bestuur. [centraliseren, centralistisch.
Karel V centraliseerde zijn regering]
Centrum Partij, Nederlandse uiterst
rechtse partij met fascistoïde trekken
(1980-1986)
Centrumpartij, politieke partij
die zich opstelt in het midden van het politieke krachtenveld, niet links
maar ook niet rechts.
Centurio, Romeins commandant van een
centuria (afdeling van 100 man).
CENVO (1955 - 1979),
Centrale
Verdragsorganisatie.
Defensief militair verbond met o.a. Turkije, Irak, Perzië, Groot Brittannië
en Pakistan.
Cerberus [Griekse mythologie], wezen
dat de ingang van het dodenrijk bewaakt
Ceremonie, plechtigheid. [ceremonieel.De
ceremonie werd afgesloten met het Wilhelmus]
Cervantes, Miguel de
(1547 - 1606), Spaans schrijver. Don Quichotte.
<<<
Cesaropapisme, samenvoeging van
geestelijke en wereldlijke macht in één persoon.
Cézanne,
Paul
(1839
- 1906), Frans impressionistisch schilder.
Chagall,
Marc(1887
- 1985), Russisch/Frans schilder.
Chaldeeën, Aramese stam die zich
ca. 1000 v.chr. in Mesopotamië vestigde.
Chamberlain, Neville (1869
- 1940), Brits Conservatief politicus
en premier (1937 -1940). Onderhandelde in München
met Hitler (1938) over het lot van Tsjecho
Slowakije.
Champollion, Jean (1790 - 1832),
Frans Egyptoloog. Ontcijferde met behulp van de steen van Rosette
het hiërogliefenschrift.
Chaos, ordeloze massa, warboel. [chaotisch.
Er heerste chaos in de klas]
Chaplin, Charles (1889
-1977), Brits filmacteur en regisseur. Gold Rush, The great dictator.
<<<
Charon [Griekse mythologie], de veerman
die de schimmen over de dodenrivier (de Styx) zette.
Charta 77, in 1979 opgerichte Tsjecho-Slowaakse
beweging voor de mensenrechten.
Charter, oorkonde waarbij bepaalde (voor)rechten
worden toegekend.
Chatham, tocht naar, actie van
de
Ruyter naar Londen tijdens tweede Engelse
zeeoorlog.
Chauvinisme,overdreven vaderlandsliefde.
[chauvinistisch. De Fransen zijn zeer chauvinistisch]
Chartisten, aanhangers van het Engelse
Chartisme (1848) dat streed voor politieke en sociale rechten voor de arbeiders.
Chefren (ca.2600 v.chr.), Egyptische koning van het Oude Rijk.
Bouwer van een grote piramide en de sfinx
van Gizeh.
Cheops (2723 - 2653 v.chr.), Egyptische
koning. Bouwer van de piramide bij Gizeh.
Tung.
De communisten verdreven hun tegenstanders naar het eiland Taiwan.
Chinees Japanse Oorlog
(1894 -1895), machtsstrijd om Korea. China werd verpletterend verslagen
en moest o.a. Formosa aan Japan afstaan, terwijl Korea binnen de Japanse
invloedssfeer kwam. Tweede Chinees Japanse Oorlog (1937-1945) .
Chinese
Muur, een meer dan 2000 jaar oude en 2450 km lange muur, die
het Noorden van China moest beschermen tegen vijandelijke invallen.
Chinese Revolutie (1911 - 1912),
o.l.v. Soen yat sen. De keizer werd verjaagd en de republiek werd uitgeroepen.
<<<
Chirac, Jacques (1932), Frans Gaullistisch
politicus, minister en premier ( 1974 -1976, 1986 - 1988), president (1995 -
2007).
Cholera, besmettelijke darmziekte.
Chopin,
Frédéric(1810
- 1849), Pools componist en pianist .pianomuziek.
Christendom,
wereldgodsdienst.
Tot ontwikkeling gekomen in de eerste eeuw n.chr.. Kenmerken: bij
berouw
vergeving van zonden door de dood van Jezus Christus
waarna een eeuwig leven de gelovige ten deel valt. De Bijbel, Gods woord,
is de grondslag van het geloof. Het C. is georganiseerd in vele soms sterk
van elkaar verschillende kerken en sekten.

Christus (de gezalfde), bijnaam van Jezus
van Nazareth.
Chroetsjew,
Nikita (1894
- 1971), Russisch communistisch politicus en partijsecretaris (1953 - 1964).
Was de initiatiefnemer van de destalinisatie
en de vreedzame coëxistentie.
Werd in 1964 ten val gebracht (landbouw- en buitenlandse politiek).,
kaleidoscoop

Wikipedia
Chronologie, tijdrekenkunde [chronologisch
= opeenvolging van gebeurtenissen in de tijd. Hij rangschikte
de feiten
chronologisch]
CHU (1908-1973), Christelijk- Historische
Unie,
protestantse politieke partij ,opgegaan in het CDA.
Churchill,
Winston
(1874 - 1965), Brits Conservatief staatsman en premier (1940 -1945;
1951 - 1955). Vooral bekend door zijn leiderschap tijdens
W.O.II.
Schreef een groot aantal historische werken. [[L]]

CIA ,( Central Intelligence
Agency),
geheime buitenlandse inlichtingendienst van de VS.
Circus Maximus, de U-vormige renbaan
in het klassieke Rome.
Cisterciënzers, R.K. kloosterorde
gesticht in 1098.
Citadel, vesting bij of in een stad.
Civiel recht = burgerlijk recht.
Civil Rights, Amerikaans =burgerrechten.
Gebruikt met betrekking tot de rechten van de zwarten in de VS.
Civilis, Claudius, leider van de opstand
van de Bataven tegen de Romeinen (69 - 70).
Clandestien, heimelijk, verboden
bij de wet. [In de oorlog waren er veel clandestiene radio's]
Classicisme
, 17de eeuwse stroming in de Italiaanse en Franse schilderkunst
geïnspireerd door de
klassieke oudheid.
Claus, prins, van Amsberg (1926), echtgenoot
(1966) van koningin Beatrix.
Clemenceau, George (1841
- 1929), Frans staatsman en premier (1906 - 1909;1917 - 1920). Oorlogsleider
tijdens W.O.I. Bijnaam "le tigre".
Cleveringa, Rudolph, (1894-1980),
Leids hoogleraar (rechten), hield in 1940 een rede tegen de discriminatie
van joden tijdens de bezetting, waarop vele (studenten)demonstraties
volgden.
Cleopatra (69 - 30 v.ch), Egyptische
koningin uit het huis der Ptolemaeën. Was de geliefde van Caesar
en
later de vrouw van Antonius.
Clerus [Latijn] , de geestelijkheid.
Clinton,
Bill (1947), Amerikaans Democratisch
president (1993-2001).Raakte verstrikt in een aantal (sex)affaires met
de daarmee verbonden impeachmentdreiging.
Clisthenes (6de eeuw v.C.), Grieks
staatsman. Grondlegger van de Atheense democratie.
Clive, Robert (1725 - 1774), Brits
generaal. Grondlegger van de Britse macht in Voor Indië.
Clodewech, zie Clovis.
Clovis (466 - 511), Frankisch koning (481
- 511). Ging met zijn volk over tot het christendom. Versloeg de West
Goten en was de grondlegger van de Frankische
macht
in West Europa.
Cluny [Midden Frankrijk], hervorming
van (10de en 11de eeuw), hervormingsbeweging binnen de christelijke
kerk uitgaande van het Benedictijnerklooster
van Cluny
CNV (1908), Christelijk Nationaal
Vakverbond,
protestants christelijke vakcentrale.
<<<
Coalitie, verbond van twee of meer staten
of partijen. In Nederland voor 1940 het samengaan van de Christelijke partijen
(RKSP,ARP,CHU).
Coalitie-oorlogen (1791 - 1815),
de oorlogen die werden gevoerd tussen Napoléon
en zijn gezamenlijke tegenstanders ( o.a. Engeland, Rusland, Pruisen en
Oostenrijk).

Cobden, Richard (1804 -
1865), Brits fabrikant en politicus. Voorvechter van vrijhandel.
Cobra
(1948 - 1951), internationale groep kunstenaars die, uitgaand van de primitieve
kunst en de kindertekening, nieuwe wegen insloeg.
Code Napoléon (1804), ook
Code Civil, Napoleontisch wetboek over het burgerlijk recht.
Codex [Latijn = wetboek], verzameling van
wetten.
Codex Justinianus (529), gedeeltelijke
codificatie
van
het Burgerlijk recht door keizer Justinianus.
Codificatie, het samenstellen van
wetboeken. [codificeren. Justinianus en Napoleon codificeerde het recht]
Coen, Jan Pietersz (1587 - 1629),
Nederlands gouverneur generaal
van de VOC (1617 -1623). Grondlegger van de Nederlandse
koloniale macht in Indië en stichter van
Batavia.
Coëxistentie, het gelijktijdig
samen bestaan van verschillende overtuigingen. [Chroetsjew lanceerde de
Vreedzame
Coëxistentie]
Wikipedia
Cohabitation (Frans = samenwoning)
naam voor de gedwongen samenwerking (1987 - 1989) tussen de socialistische
president Mitterrand en de gaullistische
premier Chirac.
Cohort, Romeinse legerafdeling van 600
man.
Colbert, Jean-Baptiste
(1614 - 1683), Frans politicus en minister van Lodewijk
XIV
(1665 - 1683). Hield zich vooral bezig met de financiën, handel
en marine.
Colbertisme, een tot in de perfectie
door Colbert doorgevoerde mercantilistische
politiek.
Coligny, Caspar de
(1519 - 1572), leider van de Hugenoten.
Werd in de Bartholomaeüsnacht vermoord.
Coligny, Louise de(1555
- 1620), vierde vrouw van Willem van
Oranje. Moeder van Frederik Hendrik.
Colijn, Hendrikus (1869
- 1944), Nederlands Anti-Revolutionair
politicus. Was een aantal malen minister en leidde 5 kabinetten (1925 -1926;1933
- 1935;1935 -1937; 1937 - 1939;1939), wilde ondanks de Wereldcrisis,
de goudstandaard zo lang mogelijk
handhaven (gave gulden).
Collaborateur, iemand die samenwerkt
met de vijand. [collaboreren. Veel Nederlanders collaboreerden met de Duitsers]
Collectief, gezamenlijk [De leerlingen
protesteerden collectief]
<<<
Collectivisatie, met name in de
S.U.
de opheffing van het particuliere boerenbedrijf en de stichting van grote
bedrijven (sovchozen,
kolchozen),
waardoor de boeren hun zelfstandigheid kwijtraakten.
Collectivisme, politiek denken dat
het individu ondergeschikt maakt aan de gemeenschap.
College, 1) overheidslichaam [college
van B en W]; 2) les van een hoogleraar [Het hoorcollege was slaapverwekkend]
Colon, naam voor een in Frans Algerije wonende
Fransman.
Colonnade,
zuilengalerij.
Colosseum,groot
openluchttheater
in het Klassieke Rome.
Columbus,
Christophorus(1451
- 1506), Italiaans-Spaans ontdekkingsreiziger. Zette in 1492 als eerste
Europeaan voet aan wal op de eilanden in de Caribische Zee. Zelf
meende hij via de westelijke route Azië te hebben bereikt.
Comecon (1949 - 1989), economisch samenwerkingsverband
van een aantal Oost Europese communistische landen.
Comité de Salut Public
(1793
- 1795), het uitvoerend bewind tijdens de Franse
Revolutie. Het bezat dictatoriale
bevoegdheden en liquideerde alle tegenstanders
van de Revolutie.
<<<
Comitia, in het klassieke Rome de volksvergadering.
Commentaar, uitleg, nadere verklaring. [commentator, becommentariëren.
De sportverslaggever gaf een enthousiast commentaar]
Commissaris van de Koningin, vertegenwoordiger
van de Regering in de provincie. Hij wordt voor 6 jaar benoemd. Vormt samen
met GS het dagelijks
bestuur van de provincie. Is voorzitter van de Provinciale
Staten.
Commonwealth , gemeenschap van Engelssprekende
landen. The British Commonwealth of Nations (1931) en de Commonwealth of
Nations (1947).
Communauté Française
(1958), samenwerkingsverband tussen Frankrijk en veertien onafhankelijk
geworden Afrikaanse koloniën.
Commune, 1) Frans = gemeenteraad. 2) leefgemeenschap
waarin huwelijks- en gezinsbanden veelal zijn losgelaten en waarin vele
zaken gemeenschappelijk worden geregeld. [De jonge mensen stichtten een
commune]
Commune van Parijs (1871), opstand
van Parijzenaars, teleurgesteld over de nederlaag in de Frans
Duitse oorlog, tegen de wettige regering. Aan beide zijden werd met
grote felheid gestreden. Minister president Thiers
bedwong, met hulp van de Duitse bezetters, de communards.

Communie, rooms katholiek sacrament
waarbij de gelovige uit handen van een priester de hostie
ontvangt.
<<<
Communisme, 1) maatschappijvorm waarin
de produktiemiddelen gemeenschappelijk
worden beheerd en het particulier bezit niet bestaat of vrij beperkt is;
2) politieke beweging die op basis van het Marxisme
streeft naar een klassenloze
maatschappij.

Communistisch Manifest (1848),
een door Marx en
Engels opgesteld geschrift waarin o.a. de arbeiders werden opgeroepen
zich internationaal te organiseren. [Proletariërs aller landen verenigt
U]
Compagnie 1) onderdeel van een bataljon;
2) handelsgenootschap. [De Verenigde Oost Indische Compagnie]
Compagnie van Verre, handelsonderneming
gericht op Indië, voorloper van de VOC.
Compensatie, vergoeding, schadeloosstelling.
[compenseren. Als compensatie kreeg hij een vliegreis aangeboden]
Compromis, overeenkomst, vergelijk,
schikking. [De felle tegenstanders sloten een compromis]
Concensus, [Latijn = overeenstemming van
gevoelens]. [Het Nederlandse poldermodel
is gebaseerd op concensus]
Concentratie, het samentrekken op
een punt. [In Noord Frankrijk was een grote troepenconcentratie]
Wikipedia
Concentratiekamp, kamp waarin
een groot aantal mensen bijeengebracht zijn. De levensomstandigheden zijn
doorgaans beneden alle peil. De Britten waren de eersten die tijdens de
Boerenoorlog
dergelijke
kampen aanlegden. In landen met een dictatoriaal regime bestaan vaak concentratiekampen.
Concern, bundeling van groot aantal bedrijven
die meestal nog vrij zelfstandig opereren.
Concessie, vergunning, inwilliging.
[De regering gaf concessies uit voor het winnen van olie.]
<<<
Concilie,
vergadering
van de bisschoppen van de R.K. kerk o.l.v.
de paus.
Conclaaf, vergadering van kardinalen,
die bijeen zijn om een nieuwe paus uit hun midden
te kiezen.
Conclusie, slotsom, gevolgtrekking.
[concluderen. Hij trok de goede conclusie uit het gesprek]
Concordaat, overeenkomst tussen de
paus
en de wereldlijke macht. [De paus en Mussolini sloten een concordaat]
Concreet, werkelijk bestaand, tastbaar.[
Zij gaf een concreet voorbeeld]
Concurreren, wedijveren, meedingen.
[concurrent, concurrentie. De winkeliers beconcurreerden elkaar fel]
Condottiere, legeraanvoerder tijdens
de Italiaanse Renaissance.
Confederatie, statenbond. Samenwerkingsverband
van staten die echter onder alle omstandigheden hun zelfstandigheid behouden
.Zie ook federatie.
Conferentie, beraadslaging, samenkomst.
[confereren. De conferentie ging over vredesvraagstukken]
Confessie, geloofsbelijdenis.
Confessioneel, op basis van de
geloofsbelijdenis. [Confessionele politieke partijen willen hun politiek
handelen baseren op de bijbel.]
Conflict, botsing, verschil van mening.
[Tussen de beide politici bestond een groot conflict] (zie harmoniemodel)
<<<
Conflictmodel, opvatting die ervan
uitgaat dat problemen het best kunnen worden opgelost door uit te gaan
van de tegenstellingen.
Confrontatie, het tegenover elkaar
stellen van iets. [confronteren. De confrontatie van de twee getuigen was
verhelderend]
Confucianisme, wijsgerige
Chinese stroming. Leer vooral gericht op de praktische staatkunde en daardoor
vooral aangehangen door de bovenlaag van de Chinese maatschappij. Voor
de vorst moest deugdzaamheid belangrijker zijn dan machtsbegeerte.
Confucius (551 - 475 v.C.), Chinees
wijsgeer, grondlegger van het Confucianisme.
Congregatie, katholieke leefgemeenschap
die een gelofte heeft afgelegd en leeft onder een bepaalde regel.
Congres(s) 1) bijeenkomst van bijv.
politici of geleerden om met elkaar van gedachten te wisselen; 2) Amerikaanse
volksvertegenwoordiging, zetelend in Washington en bestaand uit de Senaat
en het Huis van Afgevaardigden.
Congrespartij (1885), eerste politieke
organisatie in Brits Voor Indië. Na aanvankelijke samenwerking tussen
moslims
en hindoes, werd de partij later een zuivere
hindoepartij
Congres-Polen, de door het
Wener
Congres doorgevoerde regeling voor Polen. Het grootste deel, het koninkrijk
Polen , werd in een personele unie met Rusland verbonden.
Conjunctuur, de op en neergaande beweging
van het economisch gebeuren. Hausse is een opgaande beweging (stijgende
welvaart). Baisse is een neergaande beweging (stilstand of achteruitgang van de
economie)
<<<
Conquistador [Spaans = veroveraar].
De Spanjaarden die in de 16de eeuw Midden- en Zuid Amerika in bezit namen.
Conscriptie, inschrijving van Franse
jongemannen voor de ingevoerde dienstplicht (1798).
Conservatief, behoudend, vasthoudend
aan bestaande politieke en maatschappelijke denkbeelden en situaties. [Zijn
ouders waren buitengewoon conservatief]
Conservatieve Partij, in
Engeland de 19de eeuwse voortzetting van partij van de Tories.
Conservatisme, in de 19de eeuw
politieke stroming die zich uitsprak voor een sterk koninklijk gezag en
geringe volksinvloed.
Constable,
John(1776
- 1837), Engels (landschap)schilder.
Constantijn II (1940), Grieks koning
(1964 - 1973). Verliet in 1967 na een mislukte staatsgreep zijn land.
Constantijn de Grote (ca 280 -
337), Romeins keizer. Gaf de Christenen godsdienstvrijheid.
Constantinopel, hoofdstad van
het Oost Romeinse Rijk.
Constituante (1789), in Frankrijk
de vergadering die de opdracht had de eerste Franse grondwet op te stellen.
Wikipedia
Constitutie, grondwet. [constitutioneel.
De koning gaf zijn volk een constitutie]
Constitutionele Monarchie,
een
koninkrijk gebaseerd op een grondwet. De macht van de koning is daarom
beperkt.
Consul, 1) een van de hoogste ambten in
het klassieke Rome. Elk jaar werden er 2 consuls gekozen. Zij werden belast
met het opperbestuur in Rome en het opperbevel buiten Rome; 2) In Frankrijk
lid van het Consulaat ,3) ambtenaar in de buitenlandse
dienst belast met de behartiging van met name de economische belangen van
een land.
Consulaat (1799-1804), in Frankrijk
een uit drie personen bestaande militaire dictatuur dat de uitvoerende
macht had. Napoleon was de belangrijkste consul. In 1802 werd hij voor
het leven benoemd.
Consumptiemaatschappij, samenleving
die geheel gericht is op het verbruik van materiële goederen en het
verkrijgen van zoveel mogelijk comfort.
[De Provo's verzette zich tegen de consumptiemaatschappij]
Containmentpolitiek, na W.O.II
tijdens de Koude Oorlog door de Amerikanen
gepropageerde politiek. Het opdringende communisme moest worden ingedamd
door bijv. een reeks van militaire verdragen (NAVO,
CENVO,
ZOAVO).
Continent, vasteland van zeer grote
omvang (Eurazië, Afrika, Amerika). [Vanuit het ruimteschip waren de
continenten goed te zien]
Continentaal Stelsel (1806),
een door Napoléon afgekondigd
blokkadestelsel.
De invoer van Engelse producten in Europa werd verboden om zo Engeland
economisch op de knieën te krijgen.
<<<
Contingent, bijdrage, legergroep.
[Het Nederlandse contingent bij de VN- troepen]
Contingentering, het regelen van
de in- en uitvoer door het vaststellen van bepaalde hoeveelheden voor een
produkt. [In de Crisisjaren besloot de regering tot contingentering]
Contra Reformatie (ca.1550),
tegenhervorming. De door de R.K.kerk genomen maatregelen om de Hervorming
terug te dringen. Het concilie
van Trente deed een aantal uitspraken die tezamen met de nieuwe Jezuïetenorde
het katholicisme veel van het verloren terrein deden terugwinnen.
Contra Remonstranten, 17de
eeuwse Hollandse orthodoxe calvinisten.
Contra Revolutie, tegenrevolutie,
beweging om een revolutie ongedaan te maken.
Contra's , de tegenstanders van het Sandinistische
(1979-1990) bewind in Nicaragua. De Contra's werden lange tijd gesteund
door de VS.
Contrabande, door of voor de vijand
vervoerde producten, smokkelwaar. [De kruiser doorzocht de vissersboot
op contrabande]
Contraseign, medeondertekening van
de verantwoordelijke minister. In Nederland is de Koning onschendbaar,
vandaar dat naast de koninklijke handtekening (Sanctie) het contraseign
dient te staan. Zo weet men altijd wie verantwoordelijk kan worden gesteld.
Contrat Social, maatschappelijk
verdrag. Theorie die er vanuit gaat dat de van nature vrije mensen met
elkaar een verdrag hebben gesloten om elkaars belangen te behartigen en
te beschermen, o.a. door het aanstellen van een regering.
<<<
Conventie, overeenkomst, verdrag. In
Frankrijk de Nationale Conventie (1792
- 1795), de volksvertegenwoordiging. In de VS de nationale partijbijeenkomsten
van Democraten en Republikeinen
waar de presidentskandidaat wordt gekozen.
Conventionele wapens, alle niet
kernwapens.
Cook, James (1728 - 1779), Engels
ontdekkingsreiziger (Oostkust van Australië en Nieuw Zeeland).
Coolidge, Calvin (1872
- 1933), Amerikaans republikeins politicus
en president (1923 - 1929).
Coöperatie, samenwerking. [coöperatief.
De boeren stichtten een landbouwcoöperatie]
Coöptatie, het aanvullen van opengevallen
plaatsen in een bestuur door de bestuursleden zelf.
<<<
Copernicus, Nicolaus (1473
- 1543), Pools sterrenkundige. Stelde dat de aarde om de zon draait en
niet andersom zoals de Kerk leerde.
Cordon Sanitaire, veiligheidsband. Een
gordel van staten of vestingen ter bescherming van eigen grondgebied.
Corot,
Jean-Baptiste
(1796 - 1875), Frans schilder (landschappen, portretten).
Corporatie, vereniging van werkgevers
en werknemers ter behartiging van gezamenlijke economische belangen.
Corporatieve staat, staat waarin
corporaties
niet alleen economisch van belang zijn maar ook in politiek opzicht macht
uitoefenen.
Corpus Juris, de verzameling wetboeken
door keizer Justinianus
bijeengebracht.
Correggio, Antonio, (ca
1489 - 1534), Italiaans (renaissance) schilder.
Corridor [Frans = gang]. [Hitler wenste
een doorgang door de Poolse Corridor]
Corruptie, omkoping. [corrupt. De ambtenaar
werd verdacht van corruptie]
Wikipedia
Cort v.d. Linden, Pieter (1846 - 1935),
Nederlands liberaal politicus en minister
president (1913-1918).
Cortes, de Spaanse volksvertegenwoordiging.
Cortez, Hernan (1485 - 1547), Spaans veroveraar
van Mexico.
Corvee, verplichte werkzaamheden voor
de heer, herendiensten.
Coty, René (1882 - 1962), Frans
politicus en president (1953 - 1958).
Coubertin, Pierre de (1863
- 1937), Fransman. Grondlegger van de moderne Olympische Spelen (1894).
County [Engels = graafschap].
Coup (Frans coup d'état) , staatsgreep.
Couperus, Louis, (1863
- 1923), Nederlands schrijver. Eline Vere, De stille kracht.
Couzijn, Wessel (1912
- 1984), Nederlands beeldhouwer.
CPN (1918-1989) Communistische
Partij
van Nederland in 1989 opgegaan in Groen
Links.
Craque,
middeleeuwse
kruisvaardersburcht in Palestina en Syrië.
Crassus, Marcus (115 - 53 v.chr.)
Romeins financier en politicus. Lid van het eerste Driemanschap.
Sneuvelde in de oorlog tegen de Parthen.
Cremeren, verbranden van een lijk of
kadaver. [crematie]
Creool, in Latijns Amerika geboren afstammeling
van Europeanen.
Crick, Francis, (1916
- 2004),
Engels biochemicus, fundamenteel onderzoek naar de structuur van het DNA.
Nobelprijs scheikunde 1962.
Crinoline,
wijd uitlopende (onder)rok, hoepelrok. (19de eeuw).
Crisis, ernstige toestand, beslissende
wending. [De volksvertegenwoordiging stortte de regering in een crisis]
<<<
Crisisjaren, de dertiger jaren van
de 20ste eeuw die werden gekenmerkt door de gevolgen van de economische
wereldcrisis
Cro-Magnon-mens, eerste vertegenwoordiger
van de moderne mens.
Croix de Feu (1927-1936), Franse
vooroorlogse semifascistische sterk antisemitische
beweging.
Cromwell, Oliver (1599 - 1658), Engels
militair en politicus. Versloeg tijdens de Engelse
Burgeroorlog Karel I, die hij in 1649 liet
onthoofden. Engeland werd een republiek met C. als Lord Protector.
Crucifix, kruisbeeld.
Cruise missile, kruisraket
Crypte,
keldergewelf
onder kerk of kapel.
CSU, Christlich Soziale Union,
Beierse zusterpartij van de CDU.
CSE-verdrag (1990), verdrag tussen
de NAVO en het Warschaupact
over de regulering van de conventionele bewapening.
Cubacrisis (1962), confrontatie tussen
de USSR en de VS n.a.v. de aanleg van raketbases
op Cuba. Kennedy dwong Chroetsjew
deze bases te ontmantelen. Wereldoorlog III scheen een ogenblik zeer nabij.kaleidoscoop

Cuius regio, eius religio
[Latijn = wiens gebied, diens godsdienst], de landsheer bepaalt de godsdienst
in zijn gebied.
Culturele Revolutie (1966
-1969), beweging in China gericht tegen burgerlijke elementen in de samenleving.
Het Rode Boekje van Mao
inspireerde vooral de jeugd (Rode Garde) tot soms zeer radicale en gewelddadige
acties. Door deze ideologische strijd leed China economisch erg veel schade.kaleidoscoop
<<<
Cultuur, beschaving.
Cultuurmaatschappij, maatschappij
die tropische gewassen verbouwt en verhandelt.
Cultuurstelsel (1830 - 1915), een
door Gouverneur Generaal Van
den Bosch ingesteld exploitatiestelsel in Nederlands Oost Indië.
De Inlanders werden verplicht bepaalde producten te verbouwen voor de Europese
markt en herendiensten te verrichten.kaleidoscoop
Curie, Madame Marie (1867-1934), Pools
Frans natuurkundige (röntgenstralen), ontdekker van het element radium.
Nobelprijs natuurkunde 1903
.Curie, Pierre (1859-1906),
Frans natuurkundige, onderzocht het verband tussen radioactiviteit en magnetisme;
samen met zijn vrouw Marie Curie ontdekker van het element radium. Nobelprijs
natuurkunde 1903.
Curie, alle bestuursorganen in Rome die
de paus bijstaan bij het besturen van de Rooms
Katholieke kerk.
Cursus honorum [Latijn], rangorde
van Romeinse magistraatsambten. Van laag
naar hoog: aediel, quaestor,
praetor,
consul.
Curzonlijn (1920), vastgestelde grenslijn
tussen Polen en de USSR.
Cuypers, Petrus (1827 -
1921), Nederlands architect. Rijksmuseum en Centraal Station te Amsterdam.
CVP, [Christelijke Volkspartij],
Belgische politieke partij (1969).
CVSE, Conferentie voor Europese Veiligheid
en Samenwerking (1973 - 1975).Een groot aantal staten sloot de akkoorden
van Helsinki waarin o.a. de onschendbaarheid van de Europese
grenzen is vastgesteld en waarin naleving van de mensenrechten wordt beloofd.
De onderhandelingen tussen Oost en West werden voorgezet in Belgrado. Madrid,
Stockholm, Wenen en Parijs.
Cycloop [ Griekse mythologie], eenogige
reus.
Cyns, schatting, belasting.
Cyprus, Engelse kolonie. In 1959 werd
dit eiland onafhankelijk. De Grieks-Turkse bevolking was aanleiding tot
vele, soms gewelddadige botsingen.
Cyrillisch
schrift, schrift van Russen, Serviërs en Bulgaren.
Cyrus (576 - 529 v chr.), Perzisch koning.
Groot organisator van het Perzische wereldrijk.
Wikipedia<<<