DE HERVORMING
Luther
Calvijn
Hendrik VIII            
verbreiding
Godsdienstoorlogen
contra-reformatie
<

Christendom en Kerk beheersten 15 eeuwen lang de samenleving. De geestelijkheid had een steeds belangrijkere rol gekregen   in de op het bovenaardse gerichte middeleeuwen. Het gezag van de Kerk werd onaantastbaar. Maar op den duur kwam er veel kritiek op de levenswandel van de geestelijken en op hun uitleg van de Bijbel . Veel katholieken hadden zich zelfs zover van de officiële kerk verwijderd dat de inquisitie hen als ketters beschouwde en soms heftig vervolgde.
De humanist Erasmus bekritiseerde in zijn boekje "Lof der Zotheid" scherp het luxe leven van de hoge geestelijkheid en de onwetendheid van de lage geestelijkheid.
<<<

Luther 
In 1517 schreef de Duitse theoloog Maarten Luther een aantal stellingen waarin hij zich kritisch uitliet over de gangbare bijbeluitleg en waarin hij een aantal misstanden aan de kaak stelde. Dankzij de nog jonge boekdrukkunst werd zijn kritiek snel verspreid en door velen onderschreven. Het was niet Luthers bedoeling uit de kerk te stappen maar de paus wilde geen veranderingen en sommeerde Luther tot gehoorzaamheid. Luther verbrandde echter de pauselijke bul en plaatste zich daardoor buiten de katholieke kerk (kerkelijke ban). Wat een hervorming had moeten worden van de katholieke kerk werd een afscheiding. Het protestantisme was ontstaan.
Velen sloten zich bij het Lutheranisme aan. Vooral de Duitse vorsten omdat Luther hen veel invloed gaf in de kerk en omdat hij de kloosterorden ophief. De kloostergoederen kwamen aan de vorst.
<<<

Calvijn 
Ca. 1550 preekte in Genève Johannes Calvijn . Ook hij keerde zich af van de katholieke kerk. Alleen ging hij nog verder dan Luther, die de kerk nog liet besturen door bisschoppen. Calvijn liet de leiding van de kerk over aan door de gelovigen gekozen kerkeraden.  De Lutherse kerk wordt van bovenaf bestuurd (autoritair), de Calvinistische kerk wordt van onderaf geleid (democratisch). Het Calvinisme is in zijn geloofsopvatting strenger dan het Lutheranisme.
<<<

verbreiding
Het protestantisme verbreidde zich in de zestiende eeuw snel door Europa. Het Lutheranisme vond vooral ingang in Scandinavië en Duitsland, het Calvinisme in Schotland, Nederland en Frankrijk. Het Anglicanisme bleef beperkt tot Engeland.
<<<

Godsdienstoorlogen
In Frankrijk, Nederland (Tachtigjarige Oorlog) en  in Duitsland (Dertigjarige Oorlog) werd de godsdienst een voorname oorzaak voor oorlog, hoewel de politiek en de sociaal economische situatie meestal de boventoon voerden. Een aantal vorsten lieten hun godsdienst voorkeur vaak afhangen van materiële omstandigheden.
<<<

contra-reformatie 
Natuurlijk probeerde de katholieke kerk het verloren terrein terug te winnen. Een aantal bekwame pausen, het Concilie van Trente (1545 - 1563) en de nieuw gestichte Jezuïetenorde droegen ertoe bij dat het katholicisme in Zuid Europa behouden bleef en in midden Europa verloren invloed terugwon. Deze beweging binnen de Katholieke Kerk noemen we de Contra Reformatie.
<<<

Hendrik VIII en Elisabeth
De Engelse koning Hendrik VIII had een meningsverschil met de paus over een echtscheidingskwestie. Toen de koning zijn zin niet kreeg plaatste hij zichzelf aan het hoofd van de Engelse katholieke kerk. Zo ontstond de Anglicaanse Kerk (1534).Deze staatskerk ontwikkelde zich verder in protestantse richting. Uiterlijk heeft zij nog veel weg van de katholieke kerk (bisschoppen) maar inhoudelijk is zij protestants.
Onder  Elisabeth I ontwikkelde (1533- 1603) de Anglicaanse Kerk  zich in protestantse richting. De lange regering van deze vorstin was een Gouden Eeuw. De eerste Engelse kolonie in Noord Amerika, Virginia werd gesticht. In 1600 werd de Oost Indische Compagnie opgericht, die de Engelse belangen in AziŽ moest behartigen. De bloei van handel en nijverheid ging samen met een bloei van kunst en Wetenschap. Shakespeare is daar een goed voorbeeld van.
<<<  >

KAREL V EN FILIPS II
Karel V
Filips II
<

Karel V 
Karel V (1500-1556) erfde van zijn vader Maximiliaan van Oostenrijk de Habsburgse landen, van zijn moeder Maria van Bourgondië de Bourgondische landen en van zijn grootouders de Spaanse landen waaronder de Amerikaanse koloniën. Toen hij bovendien in 1519 tot Duits keizer werd gekozen was hij de machtigste man van zijn tijd.
Karel wilde in zijn gebieden het bestuur centraliseren en de eenheid van godsdienst bewaren. Macht en invloed in Italië werden hem betwist door de Franse koning Frans I. De Turken veroverden in 1525 Hongarije en vormden een bedreiging voor de Oostenrijkse landen. De Duitse vorsten wilden de keizerlijke macht zo klein mogelijk houden. Vandaar dat zij Karel niet altijd steunden in zijn strijd tegen de Hervorming. Hij werd zelfs genoodzaakt de Godsdienstvrede van Augsburg te ondertekenen, die stelde dat de Duitse vorsten zelf mochten bepalen welke godsdienst in hun gebied de heersende zou zijn. Eenheid van godsdienst was er dus niet in Karels rijk.
Moe en teleurgesteld deed de keizer in 1556 troonsafstand ten gunste van zijn zoon Filips die de Spaanse erflanden kreeg. Karels broer Matthias ging de Oostenrijkse landen besturen en werd tevens keizer. De Habsburgse dynastie was nu verdeeld in twee takken: De Oostenrijkse (Wenen) en de Spaanse Habsburgers (Madrid).
 >


Filips II 
Karels zoon Filips II (1556-1598), Spaans koning en Heer der Nederlanden was de kampioen van het katholicisme. Waar hij maar kon bestreed hij het protestantisme en de nog steeds opdringende Turken.
In zijn gebieden zette Filips de centralisatiepolitiek van zijn vader voort. In Frankrijk steunde hij de katholieken tegen de protestantse Hugenoten. In Engeland stond hij aan de kant van de katholieke Schotse koningin Maria Stuart, die aanspraak maakte op de Engelse troon. Toen de Anglicaanse Engelse koningin Elisabeth I haar rivale in 1587 liet terechtstellen zond Filips een enorme vloot. Deze Armada was ook bedoeld om orde op zaken te stellen in de opstandige Nederlanden. Daar waren Filips protestantse onderdanen al sinds 1568 met hun Spaanse heer in een gewapend conflict. Gedeeltelijk door oorlogshandelingen maar vooral door de weersomstandigheden ging de Armada jammerlijk ten onder.
Ondanks de verovering van Portugal en successen tegen de Turken in de Middellandse Zee was Filips een teleurgesteld man omdat ook hij het protestantisme niet had kunnen vernietigen
 <<<