Nieuwsbrief 30, 27-11-2001

Nieuwe leden / Archief
Software Klassieke Talen
Klassiek Grieks op de computer
Proefvertalingen Fortuna
PO KCV Stepnet
Vertalingen methodes op internet
Varia


Nieuwe leden

Pim Boer, Frans Haverkamp, Joan Admiraal, Astrid Stoop, Mariken van Groenestijn

Archief

Het archief bestaat op dit moment uit:
- 30 nieuwsbrieven, nb-000.htm
- 88 bijlagen, 0000.xxx
- 7 indices: index, indx-all, indx-grk, indx-kcv, indx-lat, indx-pos, indx.var
- 2 kalenders: kalender.htm en kal-chr.htm
- ledenlijst: ldnlijst.htm
- uitleg archief: lees-dit.doc
- welkomswoord: welkom.doc
- vacaturepagina: vacature.htm
Mis je iets stuur dan een mailtje.

Naar boven


Software Klassieke Talen

In een volgende nieuwsbrief wil ik een overzicht geven van talige software. Daarom een oproep aan een ieder om aanvullingen te geven. En, liever nog, gebruikerservaringen.

Ik heb tot nu toe de volgende programma's:

  • Vocabularium.

  • Didasko.

  • Woordenoverhoorprogramma van Hans van Poll. Volgende keer meer.

  • SOS Nijmegen. Verbarium, etc. Volgende keer meer.

  • Veni vidi cognovi.

  • Omega.

  • Catullus en Martialis van Leon Hermann. Volgende keer meer.

  • Grieks op computer: Antioch, unicode, cdrom Joop Jagers. Zie hieronder: 'Klassiek Grieks op de computer'.

    Naar boven


    Klassiek Grieks op de computer

    geactualiseerde versie

    Het probleem

    Het typen van klassiek Grieks op een computer is geen eenvoudige zaak. Dit heeft gedeeltelijk te maken met het feit dat in het begin van de tachtiger jaren, kort voordat de eerste personal computers op de markt verschenen, het modern Grieks alle klassieke diakritische tekens afschafte en nog maar één accentteken behield, de tonos. Ook voor Grieken verviel dus de noodzaak op hun tekstverwerkers voorzieningen te treffen voor het van alle toeters en bellen voorziene klassieke Grieks.

    De beperkte mogelijkheden van de lettertype-bestanden vormde een tweede probleem. Tot voor enkele jaren kon één zo'n bestand ongeveer 220 afdrukbare tekens bevatten, wat ruim voldoende is voor de West-Europese talen. Zo'n bestand kan echter geen plaats bieden aan zowel de West-Europese als de Griekse karakters. Als je klassiek Grieks wilde tikken, moest je dus ook meteen van lettertype wisselen. De beide lettertypen waren meestal in grootte, dikte, spatiëring en interlinie niet goed op elkaar afgestemd; gevolg: een typografisch onrustig ogend resultaat als ze door elkaar werden gebruikt.

    Een probleem was verder, dat er voor de plaatsing van de tekens in een Grieks font geen officiële standaard bestond: elke ontwerper die het onzalige idee kreeg een Grieks font te gaan maken, was vrij zijn eigen indeling te gebruiken, en maakte van die vrijheid graag gebruik. Er bestaan momenteel bij mijn weten veertien verschillende coderingen. Dit maakt de uitwisseling van bestanden met Grieks een uitzichtloze onderneming. Dat de tot voor kort meestgebruikte tekstverwerker, WordPerfect, een eigen codering gebruikte (en nog steeds gebruikt) die absoluut incompatibel is met alle andere systemen, maakte de zaak er niet overzichtelijker op. Een ander probleem vormt het typen van de samengestelde Griekse tekens: hoe krijg je b.v. de coniunctivusvorm van eimé (zijn) met zijn spiritus lenis, zijn circumflexus en zijn iota subscriptum op het scherm? Iedere fontmaker levert dus ook, al dan niet tegen betaling, een toetsenbordprogramma, dat uiteraard alleen voor zijn font bruikbaar is.

    Een oplossing

    De toekomst ziet er wat dit betreft beter uit. Er zijn nu lettertype-bestanden, 'fonts', beschikbaar die niet meer gebonden zijn aan een maximum van ca. 220 tekens, maar er maar liefst ruim 65.000 kunnen bevatten. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de Unicode-standaard. In deze standaard, die nog volop in ontwikkeling is en momenteel toe is aan versie 3.1, krijgt in principe elk teken uit elke taal een eigen plaats. Ook klassiek Grieks heeft daar een plekje gevonden: alle tekens zijn opgenomen, hoe uitbundig ze ook van diakritische tekens voorzien zijn (d.w.z. bijna alle: de verschillende combinaties met hoofdletter upsilon en spiritus lenis ontbreken). Het is dus niet langer nodig een ander lettertype te kiezen als je van taal wisselt: fonts die de Unicode-standaard ondersteunen, bevatten de tekens van vaak veel verschillende talen. Dat Unicode-teksten per definitie (minstens) tweemaal zo groot zijn als niet-Unicode teksten, is dankzij de opslagcapaciteit van moderne vaste schijven geen probleem meer.

    Unicode is onmiskenbaar het systeem van de toekomst. Steeds meer internetsites ondersteunen of vereisen Unicode, b.v. de prachtige, aan Aesopische fabels en Heraclitus gewijde site
    http://casweb.cas.ou.edu/lgibbs/. Ook het woordenoverhoorprogramma Vocabularium werkt voor het Grieks alleen goed met een Unicode-font.

    Vereisten

    Als je Grieks wilt tikken volgens de Unicode-standaard, moet je over drie dingen beschikken:
  • een printer die Unicode ondersteunt;
  • een geschikt lettertype-bestand;
  • een handige methode om tekens die niet op het toetsenbord staan, te kunnen invoeren.

    Printer

    Eerste vereiste is dat de printer Unicode-karakters kan afdrukken. Wie de meest recente stuurbestanden gebruikt, zal hier in het algemeen geen problemen meer mee hebben, maar nog niet zo lang geleden deed vooral HP op dit punt wel eens moeilijk.

    Font

    Voor modern Grieks levertWindows een aantal uitstekende lettertypen, maar voor klassiek Grieks was het aantal geschikte fonts beperkt. Hieronder enkele links waar je fonts kunt downloaden die klassiek Grieks volgens de Unicode standaard ondersteunen:
  • http://alkisg.tripod.com/polyton/palatino.exe (Palatino, een fraai lettertype dat door Microsoft vanaf Windows 2000 wordt geleverd; er staat een recensie op internet: http://www.arts.cornell.edu/classics/Faculty/Rusten/unicode/review.htm)
  • http://alkisg.tripod.com/polyton/mgotpol.exe (een nogal slordig afgewerkt font van de Griekse firma Magenta, dat sterk lijkt op Times)
  • http://home.att.net/~jameskass/CODE2000.ZIP (een nogal lelijk font)
  • http://download.microsoft.com/download/publisher2000/Aruniup/2000/WIN98/EN-US/Aruniupd.exe (Arial MS Unicode, een gigantisch groot font van 23 MB)
  • http://club.euronet.be/frederique.bouras/polices.htm#VOF (de cursieve versie van Vusillus Old Face, die deel uitmaakt van het programma Antioch)
  • http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/unicode/tituut.asp (Titus Cyberbit Basic, dat je pas kunt downloaden nadat je je naam, e-mailadres en geloofsovertuiging hebt gemeld)
  • Bovendien heb ik zelf nog een fors aantal fonts geschikt gemaakt voor klassiek Grieks; meer daarover in de slotalinea..

    Invoerprogramma

    Helaas kent Windows 9x alleen modern Grieks; Windows 2000 en XP ondersteunen het klassiek Grieks wel, maar de toetsen voor de diakritische tekens zijn slecht gedocumenteerd, in bijna alle gevallen onhandig geplaatst en verre van intuëtief. Wie dus klassiek Grieks wil tikken in Windows 95 of 98, is aangewezen op hulp van buiten.
    Gelukkig bestaan er verschillende programma's waarmee het zeer eenvoudig is het Grieks inclusief zijn talrijke diakritische tekens op het scherm te krijgen. Deze zijn op internet te vinden, sommige zijn shareware, andere gratis. Helaas zijn ze er alleen voor Word 97 en 2000. Ze werken niet in WordPerfect (dat ook in zijn laatste versie slechts een zeer beperkte ondersteuning van Unicode biedt, en in elk geval niet voor klassiek Grieks). Een van de beste programma's om klassiek Grieks te kunnen typen, heet Antioch. Het kan worden gedownload op http://www.users.dircon.co.uk/~hancock/antioch.htm; van een geschikt font, Vusillus Old Face, is de cursieve versie meegeleverd. Met het programma kun je niet alleen nieuwe Griekse teksten tikken, maar ook bestaande teksten vanuit alle denkbare coderingen converteren naar Unicode en klassiek Grieks sorteren zonder dat de diakritische tekens verloren gaan. Verder kun je bij het typen van nieuwe teksten gebruik maken van de automatische correctie van Word, waardoor je je bij ruim 40% van de Griekse woorden in een tekst niet meer om accentuering hoeft te bekommeren. Ik ben al ruim twee jaar een zeer enthousiast gebruiker. Antioch is shareware; bij registratie krijg je ook de niet-cursieve versie van Vusillus Old Face. Registratie bij de maker kost $50. Als je Ton Kuijpers schrijft (ajm.kuijpers@wxs.nl) kan het stukken goedkoper, schijnt het.

    Een CDROM

    Alle hierboven genoemde fonts en Antioch vind je ook op een CDROM die ik heb samengesteld. Daar staan ook nog enkele andere programma's op waarmee klassiek Grieks kan worden getypt, en tevens een groot aantal van de meest gangbare Microsoft fonts die ik voor klassiek Grieks geschikt heb gemaakt (o.a. Times New Roman, Georgia, Garamond, Arial, Comic Sans, Monotype Corsiva en Lucida Sans), verbeterde versies van de hierboven genoemde Palatino en Magenta-fonts en enkele nieuwe lettertypen. Alles bijeen staan er ruim vijftig fonts op. De prijs van de CDROM is, inclusief verzendkosten, 20 gulden, na 1 januari 10 Euro. Wie geïnteresseerd is, kan contact met mij opnemen: joopjagers@hotmail.com.

    Joop Jagers

    Naar boven


    Proefvertalingen Fortuna

    Susanne Borowski heeft weer een nieuwe vertaling voor de Fortunareeks: t/m hoofdstuk 20. Zie nieuwsbrief 14 en 29. Bestand 0034.doc.

    Naar boven


    PO KCV Stepnet

    Ook dit jaar weer praktische opdrachten bij Stepnet. Onder andere over Oidipous en over postzegels met een klassiek (kartel)randje. Website van Stepnet

    Naar boven


    Vertalingen methodes op internet

    Van Albert Pouwels kreeg ik een mailtje waaruit ik onderstaande citaten heb geknipt:

    Nog even de (belangrijkste/bekendste) sites op een rijtje:
  • http://www.latijnengrieks.myweb.nl : erg compleet. Lees ook eens de gastenboeken!
  • http://home.kabelfoon.nl/~kamdek/index.htm : compleet, maar nog in opbouw.
  • http://leikin.fol.nl/begin.html : Pallas en Fortuna.
  • http://www.latijnseteksten.s5.com : Roma.
  • http://www.jaccorik.com/latijn/index.htm : Belgische methodes en veel auteurs.
    Nota bene: dit zijn alleen de vertalingensites bij methodes. Vertalingen van klassieke auteurs zijn er ook in overvloed!

    Het wordt nu inderdaad wel heel makkelijk (en verleidelijk) voor leerlingen om over te schrijven, maar we moeten niet vergeten dat er voor het internettijdperk ook al overgeschreven werd van oudere broers/zussen/vrienden of even snel in het pauze van klasgenoten.
    En dat je onwillige leerlingen toen, net zo min als nu, kon motiveren en laten werken.

    Misschien dat laten blijken dat je weet dat de sites er zijn leerlingen ook al afschrikt. En zorg dat ze weten dat oefening noodzakelijk is om voor nieuwe teksten te kunnen scoren. Belangrijk derhalve dat de verzamelingen nieuwe proefvertalingen van de methodes uitgebreid worden.

    Naar boven


    Varia

    * In aanvulling op veni, vidi, vomi in vorige nieuwsbrief een nieuwe Caesar-variant: cartoon van Rik uit Volkskrant 24-11-2001. "Scheepbouwer: veni, vidi, optie"

    Naar boven


    E-mail.