Wat is hoogbegaafdheid?
Er is nog veel onduidelijkheid over wat hoogbegaafdheid precies is. Wanneer ben je hoogbegaafd en wanneer 'gewoon' intelligent? Als je intelligent bent, heb je een goed verstand. Als je hoogbegaafd bent, heb je een goed verstand maar vaak ook een speciale manier van denken en handelen. Je denkt en werkt in grotere sprongen dan andere leerlingen. Je bent creatiever in het bedenken van oplossingen en zelfstandiger in je handelen. Het is prettig als de talenten die je in je hebt er ook uitkomen.
Professor F. Mönks geeft een definitie van hoogbegaafdheid die vaak gebruikt wordt. Hij heeft daarvoor het volgende model gemaakt:
(Mönks,1985; revisie 1988)
De cirkels hebben te maken met je persoonlijkheid. De punten van de driehoek met de invloed van je omgeving. Bij hoge intelligentie moet je denken aan een IQ van ongeveer 130 of hoger. Het IQ geeft aan hoe ver iemand boven of beneden het gemiddelde van 100 op een intelligentietest scoort. Zo'n 2 à 3 procent van de bevolking heeft een IQ hoger dan 130. Over wat intelligentie precies is verschillen de meningen. Het woord komt uit het Latijn en is afgeleid van 'inter' (tussen, te midden van) en 'legere' (verzamelen, uitkiezen, lezen). De definities van intelligentie variëren van: 'Intelligentie is dat wat een intelligentietest meet' (Boring) tot 'intelligentie is het vermogen om doelgericht te handelen, rationeel te denken en effectief met de omgeving om te gaan' (Wechsler). Bovendien zijn er verschillende soorten intelligentie. Denk aan technische, praktische, sociale, emotionele intelligentie enz. Bij hoogbegaafdheid gaat het meestal over de zgn. academische intelligentie. Als je hoogbegaafd bent, scoor je doorgaans op alle leergebieden bij de beste 10 procent van je groep. Als je uitblinkt op één bepaald vakgebied spreekt men over het algemeen niet van hoogbegaafdheid. De woorden (hoog)begaafd, zeer begaafd en getalenteerd worden in de literatuur vaak door elkaar en min of meer als synoniem gebruikt.
Het aspect creativiteit slaat op de manier waarop je problemen aanpakt. Je bent vindingrijk, zelfstandig en weetgierig. Het woord motivatie heeft betrekking op je doorzettingsvermogen en wil om je doel te bereiken. Ook het plezier hebben in een bepaalde taak wordt hiermee bedoeld.
Je omgeving speelt een grote rol bij de ontwikkeling van je talenten. Als je in een gezin woont waarin je gesteund en bemoedigd wordt, kan je hoogbegaafdheid zich ontwikkelen. Als je school inspeelt op je bijzondere begaafdheden, kom je vooruit. De reactie van je vrienden op je speciale gaven is ook van invloed. Het is belangrijk contacten met 'gelijken in ontwikkeling' te onderhouden. Als er een positief samenspel is tussen de zes genoemde factoren, heb je grote kans dat de aanleg die je in je hebt eruit komt. Voorwaarde voor een goed samenspel is echter ook je eigen positieve manier van omgaan met anderen (sociale competentie).
In de volgende figuur zie je een nadere uitwerking van het model van Mönks:
- stressbestendigheid
- motivatie om te presteren
- werk- en leerstrategieën
- faalangst
- controle
- intellectuele capaciteiten
- sociale competentie
- psychomotische vaardigheden
- muzikale-artistieke vaardigheden
- creativiteit
- sociale betrekkingen
- kunst
- abstract denken
- talen
- wiskunde
- techniek
- sport
- natuurwetenschappen
- klassenklimaat
- kritische levenservaring
- familieklimaat
(Munich Model of Giftedness and Talent in: Heller, K.A., Mönks, F.J., Sternberg, R.J., Subotnik, R.F., 2000. Overgenomen uit: (Hoog)begaafde leerlingen in het Voortgezet Onderwijs, CPS, 2002)
Hoogbegaafdheid bestaat in dit ‘multifactorenmodel’ uit 5 onafhankelijke talenten: intellectuele capaciteiten, sociale competentie, psychomotorische vaardigheden, muzikale-artistieke vaardigheden en creativiteit. Op het leveren van goede prestaties zijn eigenschappen als stressbestendigheid, motivatie tot presteren, werk- en leerstrategieën, faalangst en controle eveneens van invloed. Ook je omgeving moet meewerken om je talenten tot volle bloei te laten komen.
Volgende pagina : Hoe herken je hoogbegaafdheid?