Impressionisme (1890-1920)

Het Impressionisme wordt nog vaak als een stroming binnen de Romantiek beschouwd. Chronologisch gezien klopt dat wel maar naar de 'progressieve inhoud' van de composities veel minder.

Het Impressionisme is een stroming die zich tegen het eind van de 19e eeuw in Frankrijk ontwikkelde als een reactie op de loodzware Duitse Romantiek.

Impressionisme is een term uit de kunstgeschiedenis die het eerst werd gebruikt in de schilderkunst.

De impressionistische muziek is een vervolg op de Franse romantische muziek. De vernieuwingen in de impressionistische muziek zijn bovendien een basis voor veel muziek in deze eeuw.

Met behulp van de traditionele orkestinstrumenten zoeken componisten naar een uiterst gedifferentiëerd gebruik van klankkleur. De instrumenten worden steeds geraffineerder gebruikt als het gaat om timbres. Daarvoor gebruikt men speeltechnieken als arpeggio en glissando en zorgen koperblaasinstrumenten met dempers voor een zacht en sonoor geluid.
De techniek van instrumenteren is steeds meer gericht op het laten versmelten van klankkleuren. De instrumenten zijn steeds minder als onafhankelijk instrument te horen.

In het Impressionisme zijn klankkleuren licht en transparant. Houtblazers krijgen de voorkeeur boven koperblazers en gedempte violen en harpen boven de complete strijkerssectie.

Klankkleur is structuurbepalend geworden.

Ritme komt losser van het metrum: het ritme wordt vrijer, ook door het verwerken van polyritmiek en polymetriek.
Er is nauwelijks meer sprake van een melodische zinsbouw in periodes. Steeds meer chromatiek, maar ook pentatoniek, heletoonstoonladder en kerktoonsoorten zorgen voor een geheel andere sfeer in de muziek.

Accoorden zijn niet meer met functies (zoals I - V - I of IV - V - I) aan elkaar verbonden, maar dienen om sfeer en stemming uit te beelden: accoord als zelfstandige klankeenheid.

De muzikale vormen zijn zeer vrij en worden voornamelijk bepaald door een buitenmuzikaal gegeven (in veel gevallen de titel van het werk) en door de mogelijkheden die 'instrumenteren' biedt.

De belangrijkste en meest invloedrijke impressionistische componist was Claude Debussy.

Luistervoorbeelden