Ritme en tempo

De ritmiek van de vroeg-romantische muziek wijkt niet opvallend af van die van vroegere stijlen, maar naarmate de eeuw vorderde, werden de ritmen gevarieerder en onconventioneler. Nieuwe maatsoorten werden gebruikt en tempowisselingen traden vaker en abrupter op dan in Klassieke en barokke werken. Componisten kozen niet zelden voor extreem langzame of uiterst snelle tempi.

Melodie

De melodievoering in de Romantiek wordt gekenmerkt door brede melodische bogen die leiden naar een climax of een rustpunt.
Al dan niet sequensmatige motiefherhalingen, crescendo en decrescendo, ritenuto en accelerando, fortissimo tegenover pianissimo spelen daarbij een belangrijke rol.

Samenklank en harmonie

De grotere expressiviteit van de muziek in de Romantiek wordt ook bereikt door de toenemende chromatiek, leidtoonspanningen en steeds verder gaande modulaties:
Door in een toonladder alle tonen te mogen verhogen en verlagen ontstaan steeds nieuwe leidtonen voor nieuwe grondtonen en dan is het of er voortdurend wordt gemoduleerd.
Let in dit verband vooral op relaties tussen tertsverwante toonsoorten, b.v. een modulatie van C naar E, van G naar B, van cis naar a enz.

Dynamiek

De verschillen tussen luid en zacht werden in de 19e eeuw groter dan voorheen.
Componisten noteerden 'ppp' (zo zacht mogelijk) en 'fff' (zeer luid) en wisselden soms plotseling tussen deze uitersten. De partituren bevatten daarnaast tal van ander dynamische aanwijzingen zoals crescendo (harder worden), diminuendo (zachter worden), sforzando (accentuering van één toon of akkoord).

In tegenstelling tot de goed voorbereide veranderingen in de muziek van de Klassieke periode kon de muziek van de Romantiek van het ene moment op het andere drastisch veranderen. Romantische muziek is vaak heftig en dramatisch van aard, omdat de componisten een steeds wisselende variëteit aan stemmingen en gemoedstoestanden tot uitdrukking trachtten te brengen.

klankleur (kijk bij instrumenten)

vorm (kijk bij vormen en genres)