VVM-Nieuws

 

 


Nieuwsbrief van de Vereniging van Vlaamse Moedertaaldidactici – 16 - 1,
september-november 2003

 

 

 


Secretariaat: p/a UA- Centrum Nascholing Onderwijs (CNO, voorheen CBL en CVD),

Universiteitsplein 1, B-2610 Wilrijk

 

Verantw. uitg.: M. Smolenaers, Galgenbergstraat 73A – 3511 Kuringen

 

 

 

In deze nieuwsbrief:

 

Ø      De VVM-studiedag op 17 oktober 2003 over de implementatie van de taalcompetenties voor (alle) leraren

Ø      Zal of moet de kommapunt of de puntkomma verdwijnen ? (Ghislain Duchâteau)

Ø      Contributie 2003-2004

Ø      Conferentie Het Schoolvak Nederlands : Utrecht – 14 en 15 november 2003

Ø      Smarties – studiedag creatief schrijven : Antwerpen 11 november 2003

 

***


De VVM-studiedag op 17 oktober 2003 over de implementatie van de taalcompetenties voor (alle) leraren

 

Hierbij hebben wij het genoegen alle leden en belangstellenden uit te nodigen op onze studiedag in de Universiteit Antwerpen.

 

Hier volgt de uitnodiging met het volledige programma en de praktische informatie :

 

Studiedag van de Vereniging voor Vlaamse Moedertaaldidactici (VVM)

 

Vrijdag 17 oktober 2003
van 10 tot 16 u.
Lokaal : zaal D-9.10, kelderverdieping van gebouw D, parking 2, Campus Drie Eiken (UA), Wilrijk


 

Thema : De implementatie van de taalcompetenties voor leraren

 

Basisdocument :


Dertien doelen in een dozijn – Een referentiekader voor taalcompetenties van leraren in Nederland en Vlaanderen – door Harry Paus, Rita Rymenans, Koen Van Gorp

Uitgave van de Nederlandse Taalunie, Den Haag, 2003

 

(downloaden: http://taalunieversum.org/onderwijs/publicaties/taalcompetenties/)

 

 

Dit document is bestemd voor alle leraren zowel de leraren in opleiding als de leraren in het werkveld, zowel de kleuteronderwijzers, de onderwijzers en de leraren van het voortgezet of het secundair onderwijs. Leraren Nederlands hebben er hun baat bij en ook leraren die alle andere vakken onderwijzen. Het Referentiekader zal als bijlage toegevoegd worden aan de herziene Basiscompetenties Leraren.

 

Op deze VVM-studiedag wordt gezocht naar mogelijkheden om de taalcompetenties van het referentiekader te implementeren in de lerarenopleidingen van de hogescholen en de universiteiten en wel voor alle disciplines.

 

We gaan voor die denkdag uit van de volgende vragen :

-         Wat betekent dit referentiekader voor de lerarenopleiders Nederlands ?

-         Hoe zou het de motor kunnen zijn om de taalcompetenties in het geheel van het instituut voor lerarenopleiding te realiseren, zowel gericht op aankomende leraren die geconfronteerd worden met communicatieve vaardigheden als op de kandidaat-leraren die met hun eigen vak bezig zijn?

 

De studiedag moet uitmonden in de redactie van een handzaam tekstdocument dat bruikbaar is voor de daadwerkelijke implementatie van de taalcompetenties in de lerarenopleidingen.

 

 

Programma :

 

10 u – 12 u : Inleiding in de thematiek van de taalcompetenties vanuit verschillende invalshoeken in het werkveld

 

- Presentatie 1 : 10–10.30 u. Concretisering van de taalcompetenties door Rita Rymenans en Koen Van Gorp, auteurs van ‘Dertien doelen in een dozijn’.

- Presentatie 2 : 10.30–11 u. Hoe ziet een opleidingshoofd de implementatie van de taalcompetenties ? door Ann Van Egdom,  opleidingshoofd lager onderwijs – Departement lerarenopleiding Hogeschool Antwerpen  en Renilt Mertens, opleidingshoofd kleuteronderwijs, Departement lerarenopleiding Karel de Grote-Hogeschool Antwerpen

- Presentatie 3 : 11–11.30 u. Taalbeleid lerarenopleiding in functie van de diversiteit van de instroom door het team van het Contactpunt Studentenondersteuning (André Janssens,  Ria Rector) Departement Lerarenopleiding Hogeschool Limburg Hasselt.
- Presentatie 4 : 11.30–12  u.  Hoe taalvaardigheidsdoelstellingen integreren in alle vakken?  Een aanzet vanuit de vakgroep Nederlands van de opleiding voor leraar lager onderwijs van de Artevelde Hogeschool Gent.

 

14 u – 16 u : Denkoefening gericht op de implementaties van de taalcompetenties

-         14–15.15 u. Discussiegroepen

-         15.15–16 u Rapportage en redactie van het implementatiedocument

Tijdens de middagpauze kan een warme maaltijd worden gebruikt in het universitair restaurant van de UA.

 

We vragen in te schrijven voor 13 oktober 2003 bij de Vereniging voor Vlaamse Moedertaaldidactici, Centrum Nascholing Onderwijs (CNO, voorheen CBL en CVD), Universiteitsplein 1 – 2610 Wilrijk.
Aanmelding  kan ook per e-mail  : cbl@ua.ac.be

 

Nederlandse lerarenopleiders of belangstellende Nederlandse leraren uit het werkveld zijn ook welkom.

Wie nog meer informatie wenst, kan terecht bij het VVM-bestuur t.n.v. Ghislain Duchâteau -
Tel. 0032(0)11/22 86 25
E-post : ghislain.duchateau@pandora.be.

***

 

Zal of moet de kommapunt of de puntkomma verdwijnen ?

 

Noch in de Algemene Nederlandse Spraakkunst noch in de Woordenlijst Nederlandse taal vind je ook maar iets over het gebruik van dat leesteken. In Van Dale staat als mispunt van ouderwetse formulering dat de kommapunt “een leesteken (is), t.w. een punt boven aan de regel met een komma er recht onder, in waarde tussen de komma en de punt staande”. Omdat zowel ‘punt’ als ‘komma’ leestekens zijn die in de geschreven taal een pauze in het zinverloop aanduiden, moeten we aannemen dat de puntkomma een niet al te korte en ook een niet al te lange pauze aanwijst. In het Handboek Stijl. Adviezen voor aantrekkelijk schrijven van Peter Burger en Jaap de Jong (Groningen 1997) bevestigen de auteurs de tussenpositie van ons leesteken. Ze stellen dat de kommapunt – zijzelf gebruiken enkel ‘puntkomma’ – een dubbele functie heeft : “hij scheidt (als een punt) én verbindt (als een komma)”. De uitleg daarbij klinkt ook mooi : “Hij verbindt zinnen die zo nauw samenhangen dat een punt ze te scherp zou scheiden, maar die aan de andere kant te los van elkaar staan om verbonden te worden door een komma.” Verder stellen ze dat je een puntkomma gebruikt als de tweede zin ten overstaan van de eerste een uitbreiding, een toevoeging of een tegenstelling is. In deze functie kan ons het leesteken het meeste boeien, want hier heeft de schrijver ruimte om het handig te hanteren of weg te laten. Schrijvers die schokeffecten beogen zullen zelden een kommapunt gebruiken. Volgens Burger en De Jong gebruiken betrekkelijk weinig schrijvers nog geregeld een puntkomma. Journalisten zijn er bijzonder karig mee, essayisten en wetenschapsbeoefenaren wat royaler.

 

De tweede functie is het gebruik in opsommingen, als ‘zware komma’. De puntkomma geniet “de voorkeur boven de komma als de onderdelen van een opsomming uit meer dan een paar woorden bestaan en vooral als er binnen die onderdelen al komma’s worden gebruikt.” (op.cit. p. 386).

 

Belangrijk is hier de opinie van de auteurs van het stijlhandboek : “Wij hebben de indruk dat de puntkomma uitsterft, net als zijn natuurlijke omgeving, de volzin. Toch is hij te bruikbaar om weg te gooien.” Nuchter beschrijvend, nuchter het gebruik afwegend aan zijn praktisch nut, die Nederlanders, niet ?

 

Maar de Fransen dan ? Hoe kijken de Fransen aan tegen het gebruik van de kommapunt?

In Le FIGARO littéraire van donderdag 18 september 2003 p. 7 vinden we naast een artikel over de heruitgave van “Les maîtraisses de Louis XV Et autres portraits de femmes” van de gebroeders Edmond en Jules de Goncourt in de rubriek ‘Le plaisir des mots’ een artikel van Claude Duneton onder de titel “Point-virgule” (“Puntkomma”). Hij vertelt ons dat de schrijver François Cavanna, die een heel mooie pen voert, een vernietigend publiek requisitoir uitsprak tegen de kommapunt. Het is een angstvallige parasiet en het zou een teken van onzekerheid zijn en het kleeft aan de tanden van de lezer als een te malse karamel. Nu wordt het wel moeilijk om de verdediging te durven opnemen van die afschuwelijke kommapunt. Het moderne proza miskent hem temeer omdat de computer afgeronde zinnen,  automatische associaties van woorden en gebruikte beelden bevordert. Het arme leestekentje, dat een wat fijnere reflectie nodig heeft,  wordt verpletterd. De eigentijdse schriftuur eist degelijke dikke punten. Die de zinnen scheiden. Korte zinnen. Soms een woord. Jonge romanschrijvers controleren hun woorden voor het scherm. Onderwerp, werkwoord, voorwerp. Punten in overvloed. Niet moeilijk de punt.

 

De puntkomma daartegenover doet schakeringen tegenover elkaar afwegen, vereist een subtiele vingertoets, past bij het schrijven met de balpen of zelfs bij het potlood. De subtiliteit van dit schrijfteken bestaat er juist in dat het een versterkte komma vertegenwoordigt – met alle verhelderende verdienste daarvan ; het markeert een lichte stilstand, niet definitief ; een opgeheven scandering, die een korte cerebrale ademtocht mogelijk maakt. Zijn verbanning is wellicht toe te schrijven aan het feit dat de puntkomma tot het schrijfregister behoort. Als herkenningsteken voor het oog, voegt het zich slecht naar een schrijven dat onder druk staat van de spreektaal. In werkelijkheid laat de kommapunt toe een allesomvattende gedachte die wordt vastgehouden tussen twee punten in begeleidende kleinere proposities te knippen ;  gelijklopende feitjes gericht op hetzelfde doel naast elkaar te plaatsen ;  beelden bijeen te brengen zonder ze een hoekje af te knippen. Je hoeft bij de lectuur de stem niet te laten zakken, ze blijft opgehangen, in de vlucht. Het is een subtiele band in het weefsel van de gedachten. Ik heb zowaar de tekst uit het Frans vertaald. In hetzelfde blad staat een recensie van een nieuwe studie van Marc Fumaroli over de Franse romantische schrijver François-René Chateaubriand. Claude Duneton illustreert zijn visie op het gebruik van de puntkomma met een willekeurig gekozen zin uit het oeuvre van Chateaubriand : « Dieu permet à l’enfer de répondre ; le feu qui brülait la dépouille des morts s’éteint ; la terre tremble ; la frayeur pénètre jusqu’aus os de l’esclave ; le poil de sa chair se hérisse ; un esprit se présente devant lui ; il voit quelqu’un dont il ne connaît pas le visage ; il entend une voix faible comme un petit souffle. »

 

Vervang hier de kommapunten eens door punten. Welk effect krijg je dan ? Voel je het ? Is dat geen aangelegenheid van pure stijl ?

 

Welk antwoord geven we nu op de titelvraag ? Het gebruik van de kommapunt vermindert allengs. Het verlies van de kommapunt ontneemt ons een stilistisch middel dat in bepaalde schrifturen toch wel zijn effect niet mist. Hoe drukten Burger en De Jong dat hierboven ook weer uit ?

 

Ghislain Duchâteau

 

***

 

 


Contributie 2003-2004

 

Zoals andere verenigingen op dit tijdstip van het jaar komt de Vereniging van Vlaamse Moedertaaldidactici bij haar leden aankloppen voor een hernieuwing van hun lidmaatschap. De contributie geldt dan voor het werkjaar 2003-2004. Er wordt voortaan geen onderscheid meer gemaakt tussen A- en B-leden. De eenvoudige contributie bedraagt nu 6,50 euro. Zoals voorheen ontvangen alle leden drie- tot viermaal per jaar de VVM-nieuwsbrief in gedrukte of in elektronische versie. Ze genieten verder alle voordelen van het lidmaatschap.

 

Schrijf nu over op rekening nr. 001-149916-75 van VVM, Wilrijk.

 

 

***

 

Conferentie Het Schoolvak Nederlands 17 : Utrecht - 14 en 15 november 2003

 

Op vrijdag 14 november zullen Frits van Oostrom en Adriaan van Dis de 17e conferentie Het Schoolvak Nederlands openen met een gesprek over taal, literatuur en school. Hierna ontrolt zich een conferentie met een recordaantal presentaties door en voor docenten Nederlands uit Vlaanderen en Nederland, namelijk 90.

 

Vooral de verschillende taalvaardigheden, zoals beoefend in het voortgezet / secundair onderwijs, worden van diverse kanten belicht. Parallel lopen echter ook programma’s voor het hoger onderwijs (m.n.hbo en pabo) en het basisonderwijs. Voor leraren basisonderwijs wordt een reeks presentaties verzorgd over vrijwel alle aspecten van het onderdeel ‘taal’. Tegelijk, echter, is er ook ruime aandacht voor NT2-onderwijs op diverse niveaus en voor literatuur. Tot dit laatste draagt onder andere de Stichting Lezen bij. De organisatie is erin geslaagd ook jongere docenten bij het programma te betrekken.

 

Na de drukbezochte vorige aflevering van HSN in Gent, vindt de tweedaagse HSN-conferentie, ondersteund door de Nederlandse Taalunie, dit jaar weer plaats in Nederland: Utrecht, hogeschool Domstad. In de centrale ruimte van het gebouw zullen uitgeverijen en organisaties recent materiaal laten zien. Nadere informatie, meer specifiek over het programma, biedt de weblocatie www.hetschoolvaknederlands.org . Daar kan men zich ook inschrijven. Dit jaar is de conferentie zeer gastvrij voor studenten: zij betalen alleen lunches en consumpties.

 

Vragen naar aanleiding van dit bericht: kleinmeu@worldonline.nl  (mw. E. Klein Meuleman)

 

 

***

Smarties - studiedag creatief schrijven

 

dinsdag 11 november 2003, 10 u – 17 u

 

een organisatie van Villa Kakelbont/NCJ, de Provincie Antwerpen, de Koning Boudewijnstichting en CANON Cultuurcel/departement onderwijs

 

4 logo’s op rij

…………..

 

Hoe kun je jongeren met schrijfkriebels op weg helpen?

Laat je ze lezen? Of geef je ze oefeningen en feed-back?

Oefenen ze ‘al doende’ niet alleen in schrijven maar ook in lezen?

Tien jeugdauteurs uit Vlaanderen en Zuid-Afrika buigen zich over deze vragen.

Wij hier, zij daar ..., bezig met lezen en schrijven. In het Nederlands, in het Afrikaans. Talen die grensoverschrijdend lezen en schrijven geenszins in de weg staan.

Zij hier, wij daar ..., jeugdauteurs die bereid zijn om een volgende generatie op weg te helpen.

Vanuit respect voor diversiteit in stijlen en culturen. Smarties.

 

Je krijgt een inkijk in hun literaire keuken en praktische schrijfoefeningen. Een uitnodiging om anders te schrijven en ... misschien ook wel anders te lezen.

Centraal staan vier literaire velden die niet alleen beginners uitdagen, maar auteurs een leven lang boeien : personages, dialogen, vertelstandpunten, conflicten.

Je kiest één van deze vier thema’s en je kunt een dag lang in een schrijfklas zitten, vragen stellen, schrijven, feedback krijgen.

Al doende leren is immers het motto van de schrijfcursus Vingeroefeningen waaruit deze studiedag groeide. Vingeroefeningen vond  plaats op diverse lokaties in Vlaanderen, van 1998 tot 2002 onder de vleugels van de Koning Boudewijnstichting, in 2003 onder de vleugels van Canon Cultuurcel.

Elke deelnemer krijgt het doe-boek, Vingeroefeningen, tips van schrijvers voor schrijvers, een publicatie van uitgeverij Afijn, Biblion, de Koning Boudewijnstichting en Canon Cultuurcel, mee naar huis, zodat iedereen ook kan proeven van de andere thema’s.

Aan het eind van de dag verhuizen we naar de Antwerpse Boekenbeurs om te luisteren naar jeugdauteurs uit Vlaanderen en Zuid-Afrika en cursisten van Vingeroefeningen.

 

Programma

 

9u15: onthaal met koffie

9u45: welkom door Greet Spaepen, directeur van Villa Kakelbont

10u-11u: Smarties, lezen en schrijven in diversiteit; een inleiding door de congresvoorzitters, Thomas Van Der Walt (docent jeugdliteratuur en voorzitter van de Eenheid vir Navorsing in Kinderliteratuur van de Universiteit van Suid-Afrika, UNISA, te Pretoria) en Marita de Sterck (docent jeugdliteratuur aan de Bibliotheekschool Gent, jeugdauteur, coördinator Vingeroefeningen)

 

11u-12u30: Eerste deel interactieve workshops (keuze uit 4 workshops)

 

12u30-13u30: lunch

 

13u30-15u: Vervolg interactieve workshops

 

16u - 17u : Zaal Themis, boekenbeurs: Ianka Fleerackers presenteert, jeugdauteurs uit Zuid-Afrika en Vlaanderen en cursisten van Vingeroefeningen lezen voor

 

Locatie

Provinciehuis, Koningin Elisabethlei 22, 2018 Antwerpen

Slotactiviteit 16u - 17u : Boekenbeurs, zaal Themis, Bouwcentrum, Jan Van Rijswijcklaan 191, 2020 Antwerpen (op loopafstand van het Provinciehuis)

 

Organisatie

Villa Kakelbont/NCJ, de Provincie Antwerpen, de Koning Boudewijnstichting en CANON Cultuurcel/departement onderwijs

 

Doelgroep

Leraars die met 12+ werken, geïnteresseerden uit het vormingswerk en jeugdwerk, auteurs.
Vakdidactici die intrinsieke belangstelling hebben voor dit gebeuren, kunnen stagemonitoren en hun eigen studenten attent maken op deze studiedag creatief schrijven met opvallende Zuid-Afrikaanse inbreng.

 

Kostprijs

32 euro (lunch, koffie, infomap, boek Vingeroefeningen, toegang boekenbeurs inbegrepen)

 

Meer info

Villa Kakelbont/NCJ, Meistraat 2, 2000 Antwerpen, 03/202.83.67-68,                        info@villakakelbont.be

CANON Cultuurcel/departement onderwijs, Hendrik Consciencegebouw, Kon. Albert II-laan 15, 1210 Brussel, 02/553.96.65, canon@ond.vlaanderen.be

 

Keuze uit 4 WORKSHOPS

 

1. Een rups in de schaduw. Over personages

Personages uitwerken, ze introduceren, laten groeien op papier. De lezer nieuwsgierig maken. Een gezonde portie geheim is nooit weg. Maar de tekst mag niet warrig of ontoegankelijk worden en personages moeten ook consistent zijn, 'kloppen'. We luisteren naar ervaren stemmen en oefenen daarna zelf.

Deze workshop wordt geleid door Marita van der Vyver, Jan Simoen en André Sollie.

Marita van der Vyver schrijft jeugdromans (o.a. Die ongelooflike avonture van Hanna Hoekom) en romans voor volwassenen in het Afrikaans. Haar romans Griet schrijft een sprookje, Meisjes worden groot en De sprookjesschrijfster en de poppenspeler werden in het Nederlands vertaald.

Jan Simoen is leraar. Hij schrijft romans, verhalen en toneelteksten voor jongeren en geeft cursussen creatief schrijven. Zijn nieuwste boek: Sigi.

André Sollie schrijft verhalen, gedichten en toneelteksten. Hij illustreerde eigen werk en jeugdboeken van anderen en geeft cursussen creatief schrijven. Zijn nieuwste boek: De grote reis van kleine Emma.

 

2. Praten op papier. Over dialogen

Dialogen slepen de lezer mee in het verhaal, laten hem onderduiken in het hoofd en het hart van zijn personages. Dialogen kunnen een tekst levendig en direct maken, kunnen impliciet veel verduidelijken, het verhaal een nieuwe wending geven. We oefenen en kijken naar voorbeelden uit de literatuur.

Deze workshop wordt geleid door George Weideman en Kolet Janssen.

George Weideman schrijft poëzie en romans voor volwassenen, toneelstukken en kinder- en jeugdboeken in het Afrikaans (o.a. Dana se jaar Duisend). Hij geeft ook een werkwinkel kinderboeken schrijven in Stellenbosch, Zuid-Afrika.

Kolet Janssen is leraar en schrijft kinder- en jeugdverhalen (o.a. Wisselkind) en informatieve boeken en geeft cursussen creatief schrijven.

 

3. Door wiens ogen? Over vertelstandpunten
Wie kiest het vertelstandpunt? De auteur? Het verhaal? Het hoofdpersonage? Vanuit welke invalshoek wordt het verhaal het rijkst verteld? We duiken onder in het web van het vertelstandpunt, maar nu eens niet vanuit de klassieke analyse-schema's maar vanuit oefeningen.

Deze workshop wordt geleid door Leon de Villiers en Daniel Billiet.

Leon de Villiers schrijft kinder- en jeugdboeken in het Afrikaans en is betrokken bij een cursus creatief schrijven in Potchefstroom, Zuid-Afrika. In zijn werk belicht hij het gebeuren vaak vanuit een heel onverwacht vertelstandpunt, o.a. in zijn jeugdroman Groete van die Hiëna.

Daniel Billiet is leraar Nederlands, hij schrijft verhalen, gedichten en toneel en is ook docent creatief schrijven. Hij stelde bloemlezingen samen over oorlog en vrede en over kinderrechten. Zijn jongste poëziebundel: Een wereldkaart op ware grootte.

 

4. Dansende lijnen. Over conflicten

Hoe zijn sterke verhalen opgebouwd? Is er een onderliggende wet of kunnen we de lijnen vrijelijk laten dansen? Sterke verhalen verwerken een conflict. Er gebeurt iets met de personages. Via speelse aanzetten gaan we op zoek naar de mogelijke opbouw en uitwerking van een conflict in eigen werk en andermans verhalen.

Deze workshop wordt geleid door Martie Preller en Els Beerten.

Martie Preller biedt schrijfworkshops aan in Zuid-Afrika en ook op het Internet. Ze schrijft kinder- en jeugdverhalen in het Afrikaans (o.a. Anderkantland) en publiceerde een boek met schrijfopdrachten : Eendag was daar ‘n storie !

Els Beerten laat haar leerlingen creatief schrijven in de klas, geeft cursussen creatief schrijven en schrijft zelf ook kinder- en jeugdboeken. Haar laatste jeugdroman: Lopen voor je leven.

………………………..

Inschrijving voor 15 oktober 2003: Villa Kakelbont/NCJ, Meistraat 2, 2000 Antwerpen.

Geef je volledige naam en adres, telefoonnummer en e-mail, je schooladres en je keuze voor 1 workshop nr.1, 2, 3 of 4.

Stort, voor 15 oktober 2003, 32 euro, met vermelding: studiedag 11 november, op rekeningnr. 001-30 36 065-41 van Villa Kakelbont.

 

Slechts 120 deelnemers worden toegelaten met 30 deelnemers per workshop.

Je ontvangt een bevestiging van je inschrijving, je workshop en een betaalbewijs.

Na afloop kun je een attest van navorming krijgen. 

 

VU: Greet Spaepen, Meistraat 2, 2000 Antwerpen

 


Redactie van de VVM-Nieuwsbrief 16-1 : Ghislain Duchâteau